Нелегалната сеча на шуми во Македонија не е резултат првенствено на сиромаштијата и потребата на граѓаните да обезбедат огревно дрво, туку претставува сериозен облик на организиран криминал зад кој стојат групи што остваруваат огромни финансиски профити. Ваквите криминални активности тешко можат да функционираат во големи размери без корупција и помош од поединци во институциите задолжени за контрола и заштита на шумите.
Ова го истакна универзитетската професорка по криминалистика, проф. д-р Марина Малиш Саздовска, во гостувањето во емисијата „Ноќно студио“ на „4ТВ“, анализирајќи го проблемот со таканаречената „шумска мафија“, корупцијата во институциите и сериозните еколошки предизвици со кои се соочува Македонија.
Според професорката, нелегалната сеча за лични потреби кај социјално загрозените семејства претставува занемарлив дел од проблемот, додека најголемата опасност произлегува од организираните криминални структури кои систематски ги уништуваат шумските ресурси заради финансиска корист.
Малиш Саздовска предупреди дека станува збор за исклучително опасен криминал, во кој организираните групи, според нејзината оценка, не се двоумат да употребат насилство дури и против лицата задолжени за контрола и заштита на шумите.
„Тоа е исклучително сериозен криминал. Ќе ги спомнам двајцата шумарски работници кои беа усмртени на пат кон работа во Кумановско-Липковскиот регион, како и убиениот шумски полицаец на планината Китка. Шумската мафија остварува толку голем профит што воопшто не се двоуми да лиши од живот лица кои вршат надзор и контрола“, предупреди Малиш Саздовска.
Таа нагласи дека ваквите трагични случаи ја покажуваат сериозноста на проблемот и опасностите со кои се соочуваат шумарските работници и припадниците на шумската полиција при извршувањето на своите службени задачи.
Посебно внимание професорката посвети на корупцијата и можната поврзаност на организираните криминални групи со поединци од институциите задолжени за контрола на шумите, транспортот и трговијата со дрвна маса.
Според неа, за разлика од други форми на организиран криминал, нелегално исечените дрва претставуваат габаритна стока која мора да се транспортира со камиони, трактори и друга механизација, што го отвора прашањето како толкави количества дрвна маса можат да поминуваат низ системот без да бидат откриени.
„Никој не може да нѐ убеди дека толкав габарит поминува покрај ЈП ‘Национални шуми’, шумарските инспекции, шумската и сообраќајната полиција, а никој да не забележи. Тоа упатува на коруптивни дејства — дадени се пари за некој да замижи за криминалот да стигне до крајната дестинација. И во извештајот за сериозен и организиран криминал на Бирото за јавна безбедност јасно е констатирано дека корупцијата е главната пречка за сузбивање на овој криминал“, изјави професорката.
Малиш Саздовска оцени дека ваквите околности отвораат сериозни сомнежи за коруптивно постапување и институционални пропусти, кои мора да бидат предмет на темелни истраги.
Според неа, организираните криминални групи не би можеле непречено да ја спроведуваат нелегалната сеча, транспортот и продажбата на дрвна маса доколку сите надлежни институции доследно ги извршуваат своите законски обврски.
Таа нагласи дека борбата против ваквиот криминал не може да се води само преку повремени акции и поединечни контроли, туку е неопходен координиран и системски пристап во кој ќе бидат вклучени сите надлежни служби.
Професорката смета дека институциите мора да се насочат не само кон непосредните извршители на нелегалната сеча, туку и кон организаторите, финансиерите и евентуалните помагачи во системот кои овозможуваат незаконски исечената дрвна маса да стигне до крајните купувачи.
Во вториот дел од гостувањето Малиш Саздовска се осврна и на сериозните еколошки предизвици со кои Македонија ќе се соочи во процесот на приближување кон Европската Унија, особено во рамките на Поглавјето 27, кое се однесува на животната средина.
Според неа, исполнувањето на строгите европски еколошки стандарди ќе бара огромни финансиски вложувања, кои државата тешко ќе може самостојно да ги обезбеди.
Како еден од најголемите предизвици ги посочи депониите, историските загадувања и санацијата на просторот по идното затворање или трансформирање на големите индустриски капацитети.
Малиш Саздовска го издвои РЕК „Битола“ како пример за комплекс чија иднина е поврзана со исцрпувањето на јагленовите ресурси и потребата од енергетска транзиција.
Таа посочи дека, според проценките што ги наведе, преостанатиот период на експлоатација на постојните јагленови резерви може да биде ограничен на пет до десет години, а како дополнителен показател го спомена и увозот на јаглен.
Според професорката, затворањето или трансформацијата на ваквите индустриски капацитети нема да значи и крај на финансиските обврски на државата, бидејќи ќе биде неопходна темелна санација на земјиштето и справување со последиците од долгогодишното индустриско работење.
Таа потсети дека Македонија сè уште не ги решила целосно историските еколошки проблеми, меѓу кои го издвои загадувањето со линдан во поранешната фабрика „ОХИС“, како и еколошките жаришта во Неготино.
Малиш Саздовска предупреди дека санацијата на овие локации бара сложени технички решенија, специјализирана опрема и огромни финансиски средства, а во иднина на листата на индустриски капацитети за санација би можеле да се додадат и нови објекти.
Според неа, државата не располага со доволно сопствени финансиски ресурси за самостојно да ги реализира сите неопходни проекти, поради што ќе биде потребна засилена меѓународна финансиска поддршка.
Професорката посочи дека Македонија ќе мора многу поактивно да ги користи европските фондови, странските инвестиции и средствата од меѓународните финансиски институции, вклучително и светските банкарски организации.
Таа смета дека исполнувањето на европските стандарди не смее да се сведе само на усвојување законски решенија и стратегии, туку мора да биде проследено со конкретни инвестиции, институционална координација и долгорочни проекти за санација на загадените подрачја.
Малиш Саздовска заклучи дека борбата против нелегалната сеча и организираниот еколошки криминал, како и справувањето со историските загадувања, бараат сериозна државна посветеност.
Според неа, без пресекување на коруптивните врски, доследно спроведување на законите и обезбедување средства за заштита на животната средина, Македонија ќе продолжи да се соочува со проблеми кои нанесуваат долгорочни последици врз природните ресурси, здравјето на граѓаните и идните генерации.
