Посебните истражни мерки (ПИМ), вклучително и следењето на комуникациите, претставуваат едни од најважните инструменти во борбата против тероризмот и организираниот криминал. Нивната навремена и законска примена може да спречи тешки кривични дела и да спаси човечки животи, оцени универзитетската професорка по криминалистика, проф. д-р Марина Малиш Саздовска, во гостувањето во емисијата „Ноќно студио“ на „4ТВ“.
Таа нагласи дека, иако ваквите мерки претставуваат сериозно задирање во приватноста и основните човекови права, нивната употреба е оправдана кога постои реална опасност од терористички напад или друго тешко кривично дело, под услов да се применуваат во согласност со законските процедури.
Малиш Саздовска направи анализа на развојот на разузнавачките и контраразузнавачките механизми во Македонија, посочувајќи дека во изминатите децении е постигнат значителен напредок во законското регулирање на овластувањата на безбедносните институции.
Според неа, во минатото дел од овие мерки биле регулирани преку интерни акти на Министерството за внатрешни работи, додека денес постојат законски утврдени правила и надлежности за нивната примена.
„Од осамостојувањето до денес имаме позитивен чекор напред — законското регулирање на мерките што може да ги применува Агенцијата за национална безбедност (АНБ), но и криминалистичката полиција, Управата за финансиско разузнавање и Финансиската полиција. Со јасно дефинираните надлежности во Законот за АНБ, ризикот од евентуални злоупотреби е значително намален“, објасни професорката.
Таа потенцираше дека ефикасната борба против организираниот криминал и тероризмот е незамислива без криминалистичко разузнавање, следење на сомнителни активности и навремено собирање информации за лица или групи кои подготвуваат тешки кривични дела.
Особено внимание предизвика нејзиниот став за рамнотежата меѓу заштитата на човековите права и потребата од спречување на терористички напади.
„Јас ја поддржувам максимата дека ‘целта ги оправдува средствата’ кога станува збор за безбедноста. Евентуалното нарушување на човековите права на сторителите преку примена на ПИМ е драстично помала штета отколку загубата на човечки животи. Доколку со следење на комуникациите спречиме терористички акт, целта е целосно постигната“, истакна Малиш Саздовска.
Професорката објасни дека кај тероризмот најважна е превенцијата, бидејќи последиците од еден успешно изведен напад можат да бидат катастрофални, особено кога цел се места на кои секојдневно престојуваат голем број граѓани.
Како пример го посочи инцидентот во Куманово, кога експлозивна направа била поставена во контејнер пред училиште. Според неа, трагедија била избегната благодарение на околноста што во моментот на детонацијата учениците не се наоѓале во училишниот двор.
Таа предупреди дека терористичките напади не секогаш се насочени кон однапред определени лица, туку често цел се јавни простори, училишта, трговски центри и плоштади, каде што може да има голем број случајни жртви.
Малиш Саздовска посочи дека токму поради ваквите опасности, институциите мора да бидат способни да реагираат уште во фазата на подготовка на кривичното дело, наместо да чекаат тоа да биде извршено.
Според неа, доколку организирана група набави експлозивни материјали и започне подготовка на експлозивна направа со намера да изврши терористички напад, надлежните органи треба навремено да ги откријат и спречат ваквите активности. Во определени случаи, самите подготвителни дејствија можат да претставуваат кривично дело.
Професорката нагласи дека посебните истражни мерки не треба да се гледаат исклучиво како инструмент за прибирање докази откако кривичното дело веќе е извршено, туку и како механизам за рано откривање и спречување сериозни безбедносни закани.
Нејзината оценка е дека современите безбедносни служби мора да располагаат со ефикасни разузнавачки механизми, но нивната примена истовремено мора да биде предмет на законска контрола за да се спречат евентуални злоупотреби.
Клучната порака на Малиш Саздовска е дека навременото откривање на терористички планови и спречувањето на нападите треба да бидат приоритет на безбедносните институции, бидејќи последиците од пропуштена можност за превенција можат да бидат ненадоместливи.
