Над 111.000 евра од српскиот државен буџет биле исплатени на три здруженија во Македонија од 2023 година наваму, за кои истражувањето на Балканската истражувачка репортерска мрежа (БИРН) открива јавни активности и поврзаности со промоцијата на владејачката Српска напредна странка (СНС) на Александар Вучиќ. Дел од организациите добивале пари за културни и верски проекти, а истовремено организирале собири и патувања за поддршка на српскиот претседател.
Според истражувањето на БИРН, Управата за дијаспора при Министерството за надворешни работи на Србија од 2023 година исплатила најмалку 250.000 евра на организации во Македонија, Босна и Херцеговина и Србија, чии активности се поврзуваат со промоција на СНС, проруски наративи, величање осудени воени злосторници или десничарска реторика.
Од вкупната сума, најмалку 111.700 евра биле распределени на три здруженија во Македонија.
Средствата официјално биле наменети за проекти за зачувување на српскиот национален идентитет, културата, православната вера и кириличното писмо. Сепак, истражувањето отвора прашања за можната политичка употреба на државните средства.
Едно од здруженијата што добивало финансиска поддршка е „Мир, слога, стабилност“ од Куманово, кое на 23 мај организирало собир за поддршка на српскиот претседател Александар Вучиќ.
На настанот присуствувале неколку стотици граѓани со македонски и српски знамиња, а дел од присутните носеле маици со слоганот на СНС „Србија победува“.
Според БИРН, само 38 дена пред собирот здружението добило 3.400 евра од Управата за дијаспора за проекти поврзани со православната вера. Неколку недели подоцна биле одобрени дополнителни 2.500 евра за активности за зачувување на кирилицата.
Истражувачите откриле и дека истото здружение во април минатата година организирало бесплатен превоз со автобуси и обезбедувало сендвичи за граѓани од Куманово кои патувале на партиски собир на СНС во Белград.
Според истражувањето, вакви организирани патувања за поддршка на партијата на Вучиќ биле организирани и претходно.
Најголемиот поединечен износ меѓу трите наведени организации го добил Српскиот културен центар – Скопје, на кој од 2023 година му биле исплатени вкупно 84.500 евра.
БИРН наведува дека претседателката на центарот, Василка Китановиќ, редовно објавувала содржини поврзани со Српската напредна странка на социјалните мрежи. Таа не одговорила на барањата за коментар.
Финансиска поддршка добивала и Заедницата на Србите во Македонија – Битола, на која од 2023 година ѝ биле исплатени 21.300 евра.
Нејзиниот претседател Зоран Жугиќ, според истражувањето, јавно ги критикувал студентските протести во Србија, како и организацијата за набљудување избори ЦРТА.
БИРН наведува и дека Жугиќ споделувал содржини со кои се негира геноцидот во Сребреница.
Жугиќ, пак, негирал дека средствата добиени од српската држава биле користени за политички цели.
Истражувањето на БИРН отвора пошироко прашање за начинот на кој Србија ги распределува буџетските средства наменети за дијаспората и дали дел од нив индиректно придонесуваат за политичка промоција на владејачката партија.
Граѓанските организации во Србија и претходно предупредувале на можни злоупотреби при распределбата на овие средства, особено кога финансиска поддршка добиваат организации кои немаат постојани простории, вработени или јавно видливи активности.
Сепак, самото добивање државни средства и јавното изразување политичка поддршка не докажуваат дека парите биле незаконски потрошени или директно искористени за партиски активности.
Наодите на БИРН, меѓутоа, го отвораат прашањето за транспарентноста на финансирањето и контролата врз користењето на јавните средства, особено кога корисниците на државни грантови истовремено учествуваат во активности за поддршка на владејачката партија.
