Од 1 декември 2026 година во Македонија започнува примената на новите правила за отворање и продолжување на боледувањата, со кои се менуваат медицинските критериуми за утврдување на привремената спреченост за работа. Најзначајната промена е намалувањето на периодот во кој матичниот лекар може да одобри боледување без примена на дополнителни дијагностички критериуми, од досегашните седум на пет дена. За продолжување на отсуството по овој период ќе се применуваат медицинските критериуми предвидени за конкретното заболување.
Новиот правилник, кој беше усвоен од Управниот одбор на Фондот за здравствено осигурување на 6 октомври и објавен во „Службен весник“ на 30 октомври, предвидува поинаков пристап при утврдувањето на потребата од боледување, со дополнителни медицински проверки во одредени случаи, но и со административни олеснувања за пациентите и лекарите.
Од Фондот за здравствено осигурување нагласуваат дека промените не значат ограничување на правото на боледување, ниту обврска пациентот автоматски да се врати на работното место по истекот на петтиот ден. Матичните лекари и понатаму ќе имаат надлежност да одобруваат боледување во траење до 15 дена, додека за отсуство што го надминува овој период ќе одлучува лекарска комисија.
Разликата е во тоа што по петтиот ден, доколку здравствената состојба на пациентот бара продолжување на отсуството, ќе мора да бидат исполнети медицинските критериуми пропишани за соодветната дијагноза. Во зависност од заболувањето, тоа може да подразбира дополнителни лабораториски или други дијагностички испитувања, како и специјалистички прегледи.
Ова значи дека пациентите кои имаат реална медицинска потреба од подолго лекување и закрепнување ќе можат да продолжат со боледувањето, но во одредени случаи ќе треба да обезбедат дополнителна медицинска документација со која ќе се потврди оправданоста на отсуството од работа.
Од Фондот појаснуваат дека за дел од дијагнозите нема да биде неопходно пациентите да се упатуваат на дополнителни лабораториски испитувања, бидејќи проценката ќе може да ја направи матичниот лекар. За други заболувања ќе важат посебни критериуми и временски рамки, во согласност со медицинската состојба на осигуреникот.
Едно од прашањата што предизвикува најголем интерес кај лекарите е што ќе се случува во ситуации кога пациентот има потреба од продолжување на боледувањето, но не може навреме да добие термин за специјалистички преглед.
Според предвидените решенија, во медицински оправдани случаи ќе постои можност за издавање приоритетен упат, со кој на пациентот би му се овозможил побрз пристап до соодветен специјалист. Сепак, дел од матичните лекари сметаат дека се потребни дополнителни појаснувања за начинот на кој ова решение ќе функционира во секојдневната практика, особено во здравствените установи каде што постои недостиг од слободни термини.
Лекарите бараат да се разјасни и постапката за одредени дијагнози кај кои времетраењето на болеста не може однапред прецизно да се предвиди. Според дел од нив, потребно е повторно разгледување на одредени критериуми за да се избегнат дополнителни административни оптоварувања и ситуации во кои пациентите ќе мора да поминуваат низ повеќе прегледи за да го остварат правото на оправдано отсуство од работа.
Посебни правила се предвидени и за долготрајните боледувања. За отсуство подолго од 60 дена, по правило, ќе биде потребно конзилијарно мислење од тројца специјалисти или супспецијалисти, со кое ќе се потврди медицинската оправданост за понатамошното отсуство.
Сепак, правилникот предвидува исклучоци за одредени тешки заболувања, со цел пациентите кои се соочуваат со сериозни здравствени состојби да не бидат изложени на непотребни дополнителни постапки. Олеснувања се предвидени и за хронично болните лица, кај кои ќе може да се користат претходно издадени дијагностички наоди, доколку тие се сè уште важечки и соодветни за утврдување на здравствената состојба.
Меѓу новините е и проширувањето на можностите за утврдување боледување без физичко присуство на пациентот, особено кај тешко болни, неподвижни и тешко подвижни лица, како и кај пациенти кои се на болничко лекување. На овој начин се настојува да се намали потребата од непотребно движење низ здравствените установи на лицата чија здравствена состојба не го дозволува тоа.
Дополнително, новите правила предвидуваат поголема примена на електронските постапки. По петнаесеттиот ден, матичниот лекар ќе може електронски да го доставува предлогот за продолжување на боледувањето до надлежната лекарска комисија, наместо преку досегашната рачна постапка.
Правилникот ги уредува и постапките за повторно отворање боледување, ретроактивно утврдување на привремена спреченост за работа во оправдани случаи, како и можностите за приговор на лекарската оценка.
Од Фондот за здравствено осигурување посочуваат дека целта на измените е да се воспостават појасни медицински критериуми и да се овозможи поефикасно функционирање на системот, без да се наруши правото на пациентите на боледување кога за тоа постои медицински оправдана потреба.
Сепак, пред почетокот на примената на правилникот остануваат отворени повеќе практични прашања, особено во делот на обезбедувањето навремени специјалистички прегледи, потребната документација и постапувањето во случаи кога здравствената состојба на пациентот бара подолго закрепнување.
За таа цел, Фондот најавува организирање работилници за матичните лекари на 19 и 20 ноември, на кои ќе бидат презентирани новите критериуми и начинот на нивната примена.
На 20 ноември е предвидена и отворена дебата со претставници на лекарите, на која ќе се разговара за забелешките, дилемите и можните проблеми што би можеле да се појават при спроведувањето на новиот правилник.
Со почетокот на примената на 1 декември, пациентите и матичните лекари ќе треба да се приспособат на новите процедури. Од Фондот уверуваат дека правото на боледување останува непроменето во однос на неговото медицински оправдано времетраење, но дека продолжувањето на отсуството ќе се утврдува според попрецизни медицински критериуми.
Клучната промена за граѓаните е дека боледувањето нема автоматски да завршува по пет дена, но по овој период за одредени заболувања ќе биде потребно дополнително медицинско потврдување на причините поради кои пациентот не може да се врати на работа.
