Пишува: Проф.Д-р Иван Анастасовски
Постојат политички лидери кои ја градат својата моќ врз институциите, лидери кои ја градат врз идеологијата и лидери кои ја градат врз сопствената личност. Александар Вучиќ со години припаѓа на третата категорија. Тој не е само претседател на Србија, туку и центар на политичкиот систем што го создава, контролира и одржува. Но, секој политички танц, колку и да трае, има свој ритам, своја публика и свој последен чин.
Прашањето што сè почесто се наметнува е дали Вучиќ сè уште го води танцот или веќе се обидува да ја задржи контролата над сцената што почнува да му се лизга под нозете.
Моќта што станува сопствен товар
Вучиќ е политичар кој умее да преживува кризи. Тој ги претворал политичките притисоци во можности, ги користел геополитичките противречности за да ја зајакне преговарачката позиција на Србија и со години успевал да одржува баланс меѓу Брисел, Вашингтон, Москва и Пекинг.
Но, политичката вештина не е бесконечен ресурс. Она што некогаш изгледало како стратегија, со текот на времето може да се претвори во замка.
Кога еден лидер станува главен одговор на секое прашање, тогаш тој неизбежно станува и адреса за секое незадоволство. Кога сите успеси се припишуваат на еден човек, и сите неуспеси на крајот почнуваат да се врзуваат за неговото име. Тоа е најголемиот парадокс на персонализираната власт: колку повеќе ја концентрира моќта, толку помалку простор остава за сопствено политичко повлекување.
Вучиќ можеби сè уште располага со значителни политички инструменти, но вистинското прашање не е колку долго може да остане на сцената, туку колку долго може да ја одржува истата политичка енергија.
Студентите, улицата и кризата на довербата
Србија во изминатиот период се соочи со силен бран протести, предводени од студентското незадоволство по трагедијата на железничката станица во Нови Сад. Барањата за одговорност, транспарентност и институционална отчетност прераснаа во пошироко прашање за начинот на кој функционира државата.
Ова е суштинскиот момент во секоја политичка криза: кога незадоволството престанува да биде само реакција на конкретен настан и се претвора во прашање за легитимноста на моделот на владеење.
Студентите не се само уште една група демонстранти. Тие можат да претставуваат генерациски предизвик за политичкиот поредок, особено кога нивните барања се насочени кон институциите, а не само кон смена на една личност.
Се разбира, протестите сами по себе не значат автоматски пад на власта. Улицата може да ја разниша политичката моќ, но за суштинска промена се потребни организација, политичка алтернатива, доверба и способност незадоволството да се претвори во одржлив институционален процес.
Сепак, кога младите луѓе престануваат да веруваат дека системот може да се поправи однатре, тоа е предупредување што ниту една власт не смее да го потцени.
Политичките системи што се потпираат врз еден доминантен лидер често се соочуваат со проблем кога ќе дојде моментот за промена. Не затоа што државата нема луѓе што можат да ја водат, туку затоа што институциите, политичките партии и јавната дебата со години се приспособуваат кон една личност.
Кога лидерот е посилен од институциите, неговото заминување станува политичка неизвесност. Кога институциите се посилни од лидерот, смената на власта е нормален демократски процес.
Затоа, прашањето не е само дали Вучиќ ќе ја изгуби власта, туку дали Србија може да изгради систем во кој политичката иднина нема да зависи од тоа кој седи во претседателската палата.
