Пишува: Мирослав Трлин, дипломиран економист во пензија:
Ако постои тема што со години ја прогонува јавноста, тоа е недовербата во судството и обвинителството. Иако имаме устав, закони, институции и цели лавиринти од процедури, правдата кај нас сè уште изгледа како случајност, а не како систем. Граѓаните одамна го поставуваат истото прашање: како е можно држава со толку многу реформи сè уште да не обезбеди еднаквост пред законот?
Одговорот, иако непријатен, е прилично јасен. Судството предолго живее под политичка сенка. На хартија независно. Во пракса, често изложено на влијанија — видливи и невидливи. Понекогаш тоа се директни изјави, понекогаш суптилни сигнали, а понекогаш молк што кажува повеќе од зборови. Кога највисоки претставници на извршната власт јавно зборуваат за „решенија“ во правосудството или за кадровски промени, проблемот не е само институционален — туку системски. Тоа е показател дека правдата сè уште се доживува како простор на влијание, а не како автономен столб на државата.
Во таква атмосфера, недовербата не е случајна — таа е логична. Граѓаните ја гледаат во долготрајните постапки, во предметите што се влечат со години, во случаите што завршуваат со застарување, во нееднаквиот третман. Кога правдата доаѓа предоцна или селективно, таа престанува да биде правда. Станува разочарување.
Дополнителен проблем е отсуството на одговорност. Ретко кој сноси последици за неажурност, за одолговлекување или за очигледни пропусти. Телата што треба да гарантираат интегритет честопати оставаат впечаток дека повеќе ја штитат внатрешната удобност отколку јавниот интерес. Така се создава затворен круг: слаб надзор, слаба одговорност и уште послаба доверба.
Но проблемот не е нерешлив. Решенијата не се мистерија — тие се познати, но бараат волја и храброст. Политиката мора реално да се повлече од судството. Не декларативно, туку суштински. Изборите, унапредувањата и оценувањата мора да бидат транспарентни, мерливи и ослободени од било какво влијание. Распределбата на предметите треба да биде автоматизирана, електронска и непроменлива. Кога правилата се јасни и видливи, просторот за сомнеж се намалува.
Судските постапки мора да имаат разумни рокови, а секој застој да биде видлив и објаснет. Граѓанинот треба да знае каде се наоѓа неговиот предмет, кој го води и зошто трае толку долго. Одговорноста не е за судиските одлуки како правни ставови, туку за работа. Кога има нестручност, одолговлекување или злоупотреба, мора да има последици. Независноста не значи недопирливост — значи чесно и одговорно вршење на функцијата.
Најважното е интегритетот. Ниту еден закон, ниту една реформа, ниту една дигитална алатка нема да го спаси системот ако луѓето во него се подложни на притисок. Независноста не започнува во прописите, туку во карактерот. Кога судиите и обвинителите ќе се плашат повеќе од неправдата отколку од политиката, тогаш правосудството ќе почне да функционира како што треба.
Граѓаните не бараат совршенство. Бараат само едно: правда што важи еднакво за сите. До тогаш, обврската на секој од нас е да прашува, да се бара и да не се молчи. Зашто држава во која правдата се плаши од политиката не стагнира — таа постепено пропаѓа.
Ставовите искажани во „Колумни“ се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на „24инфо“. Одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.
