Од иницијативата повикуваат јавната дебата за рударството да се темели на факти, стручност и одговорно разгледување на економските можности и еколошките стандарди.
Европската Унија ги интензивира напорите за обезбедување критични минерални суровини, а Европската комисија најавува нов повик за стратешки проекти до крајот на 2026 година. Во рамките на европската Директива за критични суровини, за стратешките проекти се предвидени поедноставени и попредвидливи постапки за издавање дозволи, со рокови до 27 месеци за експлоатација и до 15 месеци за проекти за преработка и рециклирање.
Овие европски чекори покажуваат дека критичните минерали добиваат сè поголемо значење за индустријата, енергетската транзиција и економската конкурентност на Европа.
Во овој контекст, иницијативата „И Здравје и Работа“ смета дека и во Македонија е потребна сериозна, аргументирана и одговорна дебата за потенцијалот на домашните минерални ресурси, вклучително и за проектот „Иловица – Штука“.
„Европа ја препознава важноста на критичните минерали и презема конкретни чекори за да ги развива своите капацитети. Македонија треба внимателно да ги разгледува можностите што ги има, врз основа на стручни анализи, законски процедури и јасни критериуми за заштита на животната средина и здравјето на граѓаните. Развојот и одговорноста не треба да се поставуваат како меѓусебно исклучиви цели“, порачуваат од иницијативата.
Проектот „Иловица – Штука“ е една од инвестициите во критични минерали во земјава за која се води долготрајна јавна дебата. Дозволата за геолошки истражувања е издадена во 2004 година, а подоцнежните истражувања укажуваат на потенцијал за просечно годишно производство до 16.000 тони бакар. Предвидениот животен век на рудникот е 23 години.
Од „И Здравје и Работа“ посочуваат дека дискусијата за ваквите проекти треба да ги опфати сите релевантни прашања: можностите за инвестиции и вработување, придобивките за локалната економија, заштитата на водите и земјиштето, здравјето на населението и примената на современи технологии и стандарди.
„На граѓаните им се потребни точни информации, проверливи податоци и можност да ги разберат и потенцијалните придобивки и ризиците. Одлуките за вакви проекти треба да се носат врз основа на стручни процени, со почитување на законите и со соодветна институционална контрола. Само така може да се води дебата што придонесува за информирано одлучување и долгорочниот интерес на државата и граѓаните“, наведуваат од иницијативата.
„И Здравје и Работа“ останува на ставот дека иднината на рударството во Македонија треба да се разгледува низ призмата на знаењето, одговорноста, заштитата на здравјето и животната средина и можностите за одржлив економски развој.
