Светот на медиумите влегува во нова ера. По повеќе од две децении во кои информативните портали беа главната дигитална дестинација за следење вести, 2026 година носи историски пресврт – за првпат социјалните мрежи и видео платформите ги надминаа официјалните веб-страници и мобилните апликации на медиумските куќи како примарен извор на информирање.
Ова го покажува најновиот, петнаесетти по ред Digital News Report 2026, најрелевантното глобално истражување за медиумските навики, изработено од Институтот Ројтерс за студии на новинарството при Универзитетот Оксфорд. Истражувањето опфатило речиси 100.000 испитаници од 48 пазари ширум светот и покажува дека медиумската индустрија минува низ најголемата структурна трансформација од појавата на интернетот.
Според извештајот, дури 54 проценти од испитаниците изјавиле дека најчесто до вестите доаѓаат преку социјалните мрежи, додека само 51 процент директно ги посетуваат порталите или апликациите на традиционалните медиуми. Во споредба со 2020 година, директната посета на медиумските веб-страници бележи пад од дури 12 процентни поени.
Дополнително, сè поголемо влијание добиваат и платформите базирани на вештачка интелигенција. Кога во анализата се вклучуваат AI чет-ботови како ChatGPT, Google Gemini и Perplexity, дури 56 проценти од глобалната публика информациите ги добива преку посреднички платформи, наместо директно од медиумите.
- Онлајн видеото ја презема доминацијата од телевизијата
Извештајот покажува дека медиумската револуција повеќе не се случува преку текстот, туку преку видеото.
Дури 77 проценти од луѓето секоја недела гледаат онлајн видео вести, а во 45 од 48 анализирани земји видеото веќе е попопуларно од класичните телевизиски дневници. Само Германија, Данска и Холандија сè уште ја задржуваат доминацијата на традиционалното телевизиско информирање.
Особено е значајно што растот на видеото речиси воопшто не се случува на веб-страниците на медиумите. Напротив, гледаноста на видеата поставени на медиумските портали е намалена за пет проценти, додека речиси целиот раст се префрла на социјалните платформи.
YouTube останува најголемата светска видео-платформа за вести со 34 проценти користење, Instagram достигнува 26 проценти, TikTok веќе го користат 20 проценти од луѓето за следење вести, а Facebook, и покрај долгогодишниот пад, бележи благо закрепнување со 43 проценти.
Воедно, нов тренд станува гледањето вести „на барање“ преку Smart TV апликации, што веќе го практикуваат 27 проценти од испитаниците.
- Довербата во медиумите никогаш не била пониска
Паралелно со промената на навиките, извештајот бележи и драматичен пад на довербата во медиумите.
Само 37 проценти од луѓето во светот велат дека најчесто им веруваат на вестите што ги следат, што претставува најниско измерено ниво досега.
Во САД довербата е уште пониска – само секој четврти граѓанин смета дека медиумите најчесто известуваат веродостојно.
Како главни причини се наведуваат политичката поларизација, геополитичките конфликти, економската неизвесност и огромниот број дезинформации што секојдневно циркулираат на интернет.
Истражувањето покажува и дека сè повеќе луѓе свесно ги избегнуваат вестите.
Околу 42 проценти од испитаниците признаваат дека понекогаш или често избегнуваат информативни содржини, а една четвртина се дефинираат како пасивни корисници кои намерно се дистанцираат од дневните вести бидејќи им создаваат анксиозност, стрес или чувство на беспомошност.
Најизразен тренд на избегнување вести е регистриран во Хрватска, каде тоа го прават 63 проценти од населението, потоа Турција со 60 проценти и Бугарија со ист процент.
Сепак, извештајот истакнува и една позитивна страна – довербата кон добро етаблираните медиумски брендови останува значително повисока отколку довербата во медиумскиот систем во целина.
- AI и независните креатори стануваат нови информативни посредници
Сè поголемо влијание имаат и независните новинари, инфлуенсери и креатори на содржини.
Околу 27 проценти од светската публика редовно ги следи нивните анализи и вести преку социјалните мрежи. Особено кај помладите генерации тие се сметаат за поавтентични, подиректни и полесни за разбирање од традиционалните телевизиски водители.
Истовремено, вештачката интелигенција станува нов начин за консумирање вести.
Десет проценти од светската публика веќе намерно користат AI алатки како ChatGPT, Google Gemini и Perplexity за откривање, анализа и подобро разбирање на актуелните настани. Кај младите под 35 години тој процент достигнува 16.
Корисниците најмногу ја ценат можноста преку AI да поставуваат дополнителни прашања за темите што ги интересираат, како и брзото сумирање на сложени и долги новинарски приказни.
- Публиката сè уште ја бара непристрасноста
И покрај сè поизразената политичка поларизација во многу земји, извештајот испраќа јасна порака до медиумските редакции.
Во сооднос поголем од два спрема еден, граѓаните изјавиле дека повеќе им веруваат на медиуми кои се стремат кон неутрално, балансирано и непристрасно известување отколку на медиуми што отворено заземаат политички позиции.
Авторите на извештајот оценуваат дека современото новинарство се соочува со најголемиот предизвик во својата дигитална историја. Денес веќе не е доволно само да се произведе квалитетна содржина – клучно станува таа да стигне до публиката таму каде што таа навистина го поминува своето време.
„Во време на глобална нестабилност, на јавноста и понатаму ѝ е потребен проверен патоказ низ хаосот од информации. Најголемиот предизвик за новинарските лидери повеќе не е само создавањето добра приказна, туку и нејзината успешна дистрибуција во новата дигитална реалност“, се наведува во заклучокот на извештајот.
