„Евровизискиот натпревар“ во Виена е под политички притисок уште пред да започне. Сепак, за љубителите на најголемото музичко натпреварување во светот, сè се врти околу музиката и прашањето: Кои се фаворитите за финалето, за победата?
Во својата 70-годишнина, „Евровизија“ се враќа во австриската престолнина. Во градот којшто претставува симбол на културата и различноста. Ова е третпат Виена да биде домаќин на настанот: првиот пат беше во 1967 година, а последниот пат беше во 2015 година кога се одржа 60-годишниот јубилејен „Евросонг“, пишува „Дојче веле“.
Очекувањата се големи: „Евровизија“ треба да обединува и да испрати порака за отвореност. Слоганот е „Обединети од музиката – (Во) срцето на Европа“ (United By Music – (In) The Heart Of Europe).
Сепак, токму ова станува предизвик што расте од година во година – паралелно со политичките кризи што ги погодуваат некои од земјите учеснички. „Евровизискиот натпревар“ за песна во 2026 година во Виена е во фокусот на жестока дебата со месеци. Политичките тензии се сè потешко да се игнорираат, и покрај тоа што натпреварот со години постојано се прогласува за аполитичен.
Израел во центарот на вниманието
Како и во претходните години, Израел е особено во средиштето на вниманието. Во контекст на војната во Газа, активисти и чинители во културната сцена повторно повикаа на исклучување или бојкот на оваа земја. Повеќе од 1.000 уметници неодамна потпишаа отворено писмо со јасна порака: Нема „Евровизија“ сè додека Израел учествува. Меѓу поддржувачите на иницијативата „Без музика за геноцид“ се и меѓународни ѕвезди како Питер Габриел, Масив Атак, Роџер Вотерс, Меклмор и Брајан Ино.
Во знак на протест, повеќе од 1.000 членови на забавната индустрија, вклучувајќи ги Хелен Мирен, Ејми Шумер и Џин Симонс, потпишаа отворено писмо кон крајот на април од произраелската иницијатива „Креативни заедници за мир“, во коешто се повикува Израел да учествува. „Шокирани сме и разочарани што некои членови на забавната индустрија бараат Израел да биде исклучен од натпреварот поради неговиот одговор на најлошиот масакр врз Евреите по Холокаустот“, се наведува во писмото.
Некои си одат – некои се враќаат
Европската радиодифузна унија (ЕБУ) го задржа својот став дека Израел не треба да биде исклучен – натпреварот е соработка на јавни служби, а не влада. Ова значи дека Израел ќе остане дел од „Евросонг“.
Виенската полиција очекува прекини и блокади, особено на денот на финалето. За 16 мај е пријавена демонстрација со околу 3.000 очекувани учесници од пропалестинската заедница, но се очекува да има и други акции. Се очекуваат и протестирачи од странство.
Некои земји го бојкотираат музичкиот натпревар поради учеството на Израел – нема да испраќаат учесници и нема да го емитуваат. Тоа се Ирска, Холандија, Словенија, Исланд – и Шпанија, која е една од „големите пет“ или најголемите финансиери на натпреварот. Ова никогаш порано не се случило.
Сепак, Молдавија, Бугарија, Романија и Црна Гора се враќаат на „Евровизија“ оваа година.
Критики за романската песна
Покрај геополитичките прашања, и романската песна предизвика и дискусии. Песната „Задавете ме“ од пејачката Александра Каписанеску покажува „алармантно непочитување на здравјето и благосостојбата на младите жени“, изјави професор по право за „Гардијан“.
Каписанеску пее, меѓу другото, „Сè што ми треба е твојата љубов, сакам таа да ме задави“. По обвинувањата за славење на насилството, пејачката објасни на „Редит“ дека „Задави ме (Choke me)“ е метафора за притисокот и внатрешните стравови што човекот си ги наметнува; насловот и рефренот не треба да се сфаќаат буквално.
Реакциите покажуваат колку чувствителна станала околината. Она што претходно би изгледало како ексцентрична продукција, сега се анализира и толкува детално. Сепак, прашината околу песната оттогаш се смири – првите проби се завршени, а спектаклот почнува за неколку дена.
Украина: Врската со Германија
Украинската пејачка Викторија Лелека настапува со песна напишана во Берлин, којашто има за цел да ги освои срцата на обожавателите со мешавина од етно-поп и мјузикл.
Украина е една од најуспешните земји на натпреварот и речиси секогаш се смета за фаворит, а последен пат победи во 2022 година со групата „Калуш оркестра“ и песната „Стефанија“.
Во време на политичка тензија, придонесот на Лелека насловен „Ридним“ се следи со посебно внимание. Песната опишува внатрешна трансформација, соочување со стравот и силата да се најде надеж дури и во безнадежни ситуации.
Омилени и трендови
Музички, се наѕира типична евровизиска година: Големи емоции, силна сценографија и секогаш присутен, танцувачки и експлозивен електропоп.
Покрај вообичаените фаворити како што се Шведска, Италија и Франција, последниве денови се појави нов фаворит: Грција го испраќа уметникот АкилЖас со песната „Ферто“ („Дај тука!“). Тоа е енергична технопесна којашто говори за бесконечниот конзумеризам. Песната е сè подобра и подобра кај обложувалниците, а дали ќе биде успешна – ќе се покаже во првото полуфинале во вторник (12 мај), кога Акилас ќе ја изведе песната во живо.
Финска, со поп-класичниот дуо Линда Лампениус и Пит Парконен, исто така настапува во првото полуфинале и двајцата исто така можат да сметаат на добри шанси за победа.
Како се справуваат Србија, Хрватска и Црна Гора?
Србија во Виена ќе биде претставена од хард-рок бендот „Лавина“ со песната „Крај мене“, Хрватска – од етно-поп групата „Лелек“ со песната „Андромеда“, а Црна Гора од Тамара Живковиќ со песната „Нова Зора“.
Сите три земји ќе се натпреваруваат во првото, многу силно полуфинале на 12 мај, со вкупно 15 учесници, од коишто 10 ќе продолжат понатаму. Според обложувалниците, сите три земји имаат шанса да стигнат до финалето, меѓутоа, кога станува збор за генералниот пласман, само Хрватска би можела да се најде во горната половина од табелата.
Австрија, како домаќин, и Германија, како земја-членка на „големата петорка“, традиционално се директни финалисти и немаат можност да се појават во полуфиналето. За двете земји, сè ќе биде одлучено во големото финале, во сабота, на 16 мај.
„Дојче веле“
