Човештвото се соочува со истребување до 2100 година поради злонамерната употреба на вештачка интелигенција или нуклеарен конфликт, покажува нова глобална проценка на ризикот.
Овие две закани се на врвот на листата од 17 главни закани за здравјето на луѓето во следните 75 години. Тие вклучуваат намалување на трошоците за меѓународна помош од страна на богатите земји, климатската криза и неухранетоста кај децата.
Експертите кои стојат зад извештајот на престижното списание „Комисијата Лансет за глобалните здравствени закани во 21 век“ нагласија дека сите овие закани се меѓусебно поврзани, што значи дека мора да се решаваат истовремено. Сепак, тие нагласија дека за секоја од нив постои „реален тек на дејствување“.
„Одлуките што лидерите ќе ги донесат денес ќе го обликуваат здравјето и благосостојбата на следната генерација“, рече професорот Кристофер Мареј, копретседател на комисијата и директор на Институтот за здравствени метрики и евалуација на Универзитетот во Вашингтон.
За да ја состави листата, комисијата моделирала колку години здрав живот би можеле да бидат изгубени поради болест, инвалидитет или предвремена смрт предизвикана од секоја од овие закани, врз основа на моменталните трендови. Користела мерка позната како години живот прилагодени на инвалидитетот.
„Злонамерната употреба на вештачка интелигенција, вклучително и создавањето биолошко оружје, како и нуклеарниот конфликт што би можел да предизвика нуклеарен глад, носат ризик од истребување на човештвото во следните 75 години“, се наведува во извештајот.
Авторите додаваат дека веројатноста за вакви сценарија е сè уште мала, но дека нивните последици би можеле да доведат до истребување на човештвото. Во случај на нуклеарен конфликт, доволно честички би можеле да стигнат до горната атмосфера, блокирајќи ја сончевата светлина и предизвикувајќи глад низ целиот свет. Друго сценарио вклучува употреба на биолошко оружје создадено со помош на вештачка интелигенција.
Во еден уреднички текст во списанието „Лансет“, објавен заедно со извештајот, се предупредува: „Доколку се материјализираат, обемот на штетата би бил таков што човештвото би доживеало апокалипса“.
Други ризици што би можеле да доведат до кумулативна загуба од повеќе од милијарда години здрав живот и затоа се класифицирани како „големи катастрофални закани“, вклучуваат загадување на воздухот, антимикробна резистенција, неухранетост кај децата и климатско нарушување.
Листата, исто така, вклучува конвенционални вооружени конфликти, намалување на меѓународната помош, прекумерна консумација на алкохол, висок крвен притисок, нееднаквост во приходите, ниско ниво на образование, природно настанати пандемии, дебелина, нарушено ментално здравје, пушење и нездраво стареење.
За да бидат на листата, заканите не само што мораа да имаат потенцијал да предизвикаат голема загуба на години живот поминати во добро здравје, туку и да имаат можни решенија за нивно ублажување.
Носителите на одлуки мора да се соочат со заканите
Ибрахим Абубакар, член на комисијата и професор по епидемиологија на заразни болести на Универзитетскиот колеџ во Лондон, рече: „Не почнуваме од позицијата: „Видете, сакаме да ве исплашиме – има толку многу закани за човештвото“. Тргнуваме од претпоставката дека креаторите на политиките денес, без разлика дали на ниво на меѓународни институции или на национално ниво, можат да се соочат со овие закани. Важно е тие да разберат и да разберат какво влијание можат да имаат ако преземат соодветни мерки.“
Според извештајот, ограничувањето на глобалното затоплување на околу 1,8 степени Целзиусови, наместо да достигне 4,4 степени, би можело да спречи губење на 1,89 милијарди години здрав живот. Истражувачите моделирале најдобри и најлоши сценарија за секоја закана.
Во регионите со повисоки приходи, доминантни закани се незаразните болести, како што се дебелината и менталното здравје. Во посиромашните делови од светот, губењето на годините на здрав живот е поверојатно поврзано со проблеми како што е ниското ниво на образование.
Многу земји кои се меѓу најголемите донатори на меѓународна помош, вклучувајќи ги Соединетите Американски Држави и Обединетото Кралство, објавија значително намалување на распределбата на помошта во текот на изминатата година.
Според наодите на комисијата, евентуалниот колапс на меѓународната здравствена помош или нејзиното драстично намалување би можело да доведе до губење на дури 1,5 милијарди години живот прилагодени на попреченост до 2100 година. Речиси 70 проценти од оваа загуба би била во Субсахарска Африка, регион кој е исто така меѓу најпогодените од неухранетост кај децата.
Комисијата е составена од 35 експерти, а нејзините наоди ќе бидат презентирани во недела на Светскиот здравствен самит во Берлин, Германија.
Проценката ќе се ажурира годишно за да се разгледаат повторно сите 17 идентификувани закани, земајќи ги предвид новите податоци и опасностите што може да се појават во меѓувреме.
Авторите на извештајот ги повикаа светските лидери да дејствуваат пред ризиците да се претворат во кризи. Меѓу предложените мерки се инвестирање во технолошки иновации и зајакнување на здравствените системи.
„Пред три години, кога го започнавме овој процес, мислевме дека постојат три големи закани: конфликт, климатски промени и пандемии. Сега знаеме дека има многу поголем број закани за кои треба да се грижиме. Владите навистина треба да издвојат пари и да вработат луѓе за да го предвидат, спречат и подготват овој поразновиден сет на закани“, рече Мареј.
