Првиот претседател на независна Македонија, Киро Глигоров, и денес се смета за една од најзначајните и најстратегиските личности во периодот на распадот на поранешна Југославија. Новообјавени документи од архивите на американската разузнавачка служба ЦИА, кои неодамна се декласифицирани, откриваат детали за неговата дипломатска стратегија и политичките одлуки во раните 1990-ти години, пренесува албанската новинска агенција ИНА.
Според документ од ноември 1992 година, американските аналитичари внимателно ја следеле политичката ситуација во новоформираната македонска држава по нејзиното отцепување од поранешната југословенска федерација. Во извештајот се анализира улогата на Глигоров како лидер кој успеал да ја води земјата низ период на сериозна регионална нестабилност и силни политички притисоци.
Во време кога Балканот беше зафатен од војни и крвави конфликти, Македонија успеа да ја избегне судбината на другите југословенски републики. Во разузнавачките извештаи на ЦИА, Глигоров е опишан како „мудар реформатор“ и политичар со извонредно чувство за стратегија и дипломатски баланс. Американските аналитичари оцениле дека неговата политика на внимателно маневрирање меѓу регионалните притисоци била клучна за одржување на стабилноста во државата.
Еден од најинтересните делови од документот се однесува на наводната понуда што ја добил Глигоров од грчки функционери во почетокот на спорот за името. Според извештајот, грчката страна наводно понудила економска помош од 100 милиони долари, но под услов Македонија да го смени своето име. И покрај сериозните економски проблеми со кои се соочувала државата во тој период и потребата од меѓународна финансиска поддршка, Глигоров ја одбил понудата. Тој ги оценил грчките барања како неприфатливи и нагласил дека Македонија нема да тргува со своето име и државен идентитет. Во извештајот се наведува дека претседателот истовремено изразил разочарување од Европската заедница, која во тоа време, според него, ја поддржувала грчката политика на блокади и вето.
Во регионален контекст, документите покажуваат дека Глигоров одржувал внимателна дистанца од политиката на Белград. Иако се обидувал да задржи комуникација со лидерите од поранешна Југославија, тој категорично ги одбил обидите на српскиот претседател Слободан Милошевиќ да ја убеди Македонија да формира асоцијација со преостанатата југословенска држава доминирана од Србија. Според анализите на ЦИА, Глигоров немал доверба во Милошевиќ и го сметал, заедно со тогашниот хрватски претседател Фрањо Туѓман, за еден од главните политички актери одговорни за ескалацијата на југословенската криза. Наспроти тоа, македонскиот претседател воспоставил блиска комуникација со претседателот на Босна и Херцеговина, Алија Изетбеговиќ, со кого бил во постојан контакт за координација на политичките чекори за заштита на суверенитетот и стабилноста на нивните држави.
Покрај надворешните притисоци, извештаите на ЦИА укажуваат дека Глигоров се соочувал и со сериозни внатрешни предизвици. Македонија тогаш се обидувала да одржи политичка стабилност во услови на тензии меѓу големата албанска етничка заедница и десничарската опозиција предводена од ВМРО-ДПМНЕ. Неговата политичка стратегија се темелела на концептот на индивидуални граѓански права наместо на колективни етнички права – пристап што бил прифатен од умерените албански политички лидери, иако во јавноста често се појавувале критики дека владата не покажува доволна чувствителност за етничките прашања.
Во документите се нагласува дека токму личниот авторитет на Глигоров бил факторот што ја одржувал кревката политичка рамнотежа во државата и владината коалиција во која учествувале и албански партии. За да ги ограничи радикалните политички струи и да ја зајакне позицијата на Македонија, тој паралелно работел на развивање на дипломатските односи со Бугарија и Турција, а воедно барал поддршка и од големите западни сили како Соединетите Американски Држави, Велика Британија и Франција.
Документот содржи и кратка биографија на поранешниот претседател, во која Глигоров е опишан како искусен политичар и технократ кој со децении извршувал високи функции во финансиските и извршните институции на поранешна Југославија. Според американските аналитичари, токму тоа искуство и неговиот внимателен дипломатски пристап му овозможиле успешно да ја води Македонија низ еден од најсложените периоди во нејзината понова историја.
