Ирак, денеска, и официјално објави крај на мисијата на меѓународната коалиција предводена од САД, што означува премин кон билатерални безбедносни односи со земјите членки на коалицијата – изјави безбедносниот советник на ирачкиот премиер. Пентагон ја потврди информацијата.
Објавата доаѓа во момент кога САД го завршуваат военото повлекување од Ирак пред рокот предвиден за 30 септември, со што се заклучува 12-годишното распоредување почнато за поддршка на борбата против терористичката Исламска држава (ИСИС/Даеш). Со ова заминување завршува мултинационалната мисија почната во 2014 година, но не претставува и прво американско повлекување од земјата. Централната команда на САД (CENTCOM) ја потврди пошироката временска рамка за агенцијата „Анадолија“, но одби да даде детали за финалните движења.
Во продолжение е прегледот на „Анадолија“ за тоа како еволуира американското воено присуство – од инвазија и окупација, преку контратерористички операции, сè до конечното повлекување:
Инвазија, зголемување на трупите и прво повлекување (2003 – 2011)
16 октомври 2002: Конгресот на САД ја усвои Резолуцијата за овластување за употреба на воена сила против Ирак. Таа ѝ даде овластување на американската извршна власт да распореди вооружени сили против владата на Садам Хусеин поради наводи за поседување оружје за масовно уништување и врски со тероризам.
19 март 2003: Претседателот на САД, Џорџ В. Буш, ја објави Операцијата „Ирачка слобода“ со цел „да го разоружа Ирак, да го ослободи неговиот народ и да го одбрани светот од голема опасност“.
Април 2003: Коалициските сили влегоа во Багдад, што предизвика пад на владата. Бројот на американски војници го надмина персоналот од 145.600 лица тој месец и остана над 100.000 во следните неколку години, според податоците на Канцеларијата за одговорност на американската влада (GAO).
13 декември 2003: Американските војници го заробија Садам Хусеин во близина на Тикрит, што доведе до негово судење пред ирачки трибунал и погубување на 30 декември 2006 година.
10 јануари 2007: Соочен со ескалација на секташките судири, Буш објави стратешко засилување, познато како surge, распоредувајќи дополнителни бригади. Ова го зголеми бројот на војници од 131.500 на крајот на 2006 година до врв од 169.000 лица во август 2007 година.
17 ноември 2008: САД и Ирак потпишаа стратешка рамковна спогодба заедно со билатерален договор за статусот на силите (SOFA), со што се воспостави мандат за повлекување сите странски единици.
14 декември 2008: За време на заедничка прес-конференција, ирачкиот премиер Нури ал-Малики ја пофали ратификацијата, а Буш го нарече договорот „големо достигнување“. На истата прес-конференција ирачки новинар фрли чевли кон американскиот претседател.
31 август 2010: Формално заврши Операцијата „Ирачка слобода“ преминувајќи во Операција „Нова зора“ со намален број војници задолжени за советување на домашните сили.
12 декември 2011: Претседателот на САД, Барак Обама, и премиерот Малики го одбележаа крајот на воената кампања.
15 декември 2011: Силите на САД во Ирак ги спуштија своите знамиња во Багдад.
18 декември 2011: Иако билатералниот безбедносен договор го воспостави 31 декември 2011 година како краен правен рок, последниот оперативен конвој од 500 војници и повеќе од 100 возила ја премина границата со Кувајт речиси две недели порано.
Засилување на терористичката закана и враќање на американските сили (2014 – 2021)
10 јуни 2014: Безбедносната ситуација бргу се влоши откако ИСИС ги преплави северните и западните делови на Ирак заземајќи го метрополисот Мосул и ставајќи под контрола приближно една третина од ирачката територија.
16 јуни 2014: По официјалното барање за помош од Багдад, Обама распореди почетен персонал за процена, а на 7/8 август одобри целни воздушни напади и хуманитарно фрлање помош од воздух за да се спречат нападите врз Ербил и да се заштитат цивилите опколени на планината Синџар.
10 септември 2014: Вашингтон формира глобална коалиција од десетици земји членки, со што на 17 октомври 2014 година формално се воспостави комбинираната заедничка оперативна група – Операција „Вродена решеност“ (CJTF-OIR) за спроведување контратерористички воздушни операции и испорака на помош за ирачките копнени единици.
Јули 2017: По обемни и тешки борби во урбани услови, ирачките сили го ослободија Мосул.
9 декември 2017: Ирачкиот премиер Хајдер ал-Абади формално прогласи територијална победа над ИСИС по враќањето на контролата по должината на целата граница со Сирија.
27 декември 2019: Регионалните тензии нагло ескалираа кога во ракетен напад врз воена база во Киркук загина американски изведувач, што испровоцира американски воздушни напади врз пет инсталации на Катаиб Хезболах.
31 декември 2019: Демонстранти го пробија надворешниот периметар на комплексот на американската амбасада во Багдад.
3 јануари 2020: Во американски воздушен удар во близина на меѓународниот аеродром во Багдад беа убиени иранскиот генерал и командант на силите Кудс, Касем Солејмани, и ирачкиот лидер на милицијата Абу Махди ал-Мухандис. Два дена подоцна, Советот на претставниците на Ирак усвои необврзувачка резолуција со која се побара протерување на сите странски воени сили.
26 јули 2021: Претседателот на САД, Џо Бајден, и ирачкиот премиер Мустафа ал-Кадими се договорија да ги прекинат борбените операции до крајот на годината.
9 декември 2021: Коалицијата формално ја заврши својата борбена улога префрлајќи ги преостанатите приближно 2.500 американски војници исклучиво на функции за обука, советување и размена на разузнавачки информации.
Преговори за транзиција и конечен план за повлекување (2023 – 2026)
Август 2023 – јануари 2024: Повторно почна билатералниот безбедносен дијалог, при што во јануари 2024 година се формира Виша воена комисија за процена на заканата од ИСИС и евалуација на капацитетите на домашните одбранбени сили.
17 септември 2024: Ирачкиот премиер Мохамед Шиа ал-Судани изјави дека оправдувањето за мисијата е завршено истакнувајќи: „Денес, Ирак во 2024 година не е истиот како Ирак во 2014 година… Се преселивме од период на војни во период на стабилност“.
27 септември 2024: Вашингтон и Багдад финализираа патоказ: Фаза 1 предвиде завршување на воените задачи на коалицијата во Ирак до септември 2025 година, а Фаза 2 му дозволи на странскиот персонал да олеснува антитерористички мисии против ИСИС во Сирија од одредени ирачки објекти до септември 2026 година.
30 септември 2025: Пентагон објави дека, заедно со партнерите од коалицијата, ќе почне со намалување на воената мисија.
18 јануари 2026: Комисијата објави дека советниците на коалицијата целосно ги напуштиле федералните воени инсталации, вклучувајќи ги воздушната база „Аин ал-Асад“ и штабот на Заедничката оперативна команда, пренесувајќи ја надлежноста на домашниот безбедносен персонал.
14 јули 2026: Ирачкиот премиер Али ал-Заиди го посети Вашингтон, каде што се сретна со американскиот претседател Доналд Трамп и со министерот за одбрана, Пит Хегсет. Трамп потврди дека Вашингтон повеќе нема да бара воена гарнизонска база во земјата, Заиди изјави дека по 30 септември, „нема да има потреба од никакви вооружени фракции, а нашите безбедносни сили се способни сами да ја заштитат нашата територија“.
12 август 2026: Багдад повторно го потврди 30 септември 2026 година како фиксен и конечен датум за завршување на мисијата по разговорите меѓу премиерот Заиди и командантот на CENTCOM, генералот Бред Купер.
27 септември 2026: Ирачки официјален претставник изјави дека странските сили целосно се евакуирани, иако САД официјално не ја потврдија оваа информација од своја страна.
Човечка цена и документација на жртвите
Бројките за жртвите ја покажаа контрастната физичка интензивност меѓу првичната окупација и последователната контратерористичка мисија:
Прва фаза (2003 – 2011/Операција „Ирачка слобода“):
Приближно 1,5 милион американски војници служеа во Ирак. Според Системот за анализа на жртвите на Пентагон, 4.418 американски воени лица беа убиени, а 31.994 беа ранети во акција.
Финансиски, Канцеларијата за буџет на Конгресот на САД (CBO) на 26 април 2011 година објави дека воените операции ги чинеле американските даночни обврзници приближно 752 милијарди долари.
Втора фаза (2014 – 2026/Операција „Вродена решеност“):
Регистрите на Пентагон забележаа вкупно 123 смртни случаи и 499 ранети војници во акција.
Цивилни загуби (2003 – 2024):
Во двете фази иницијативата за следење Iraq Body Count пријави повеќе од 200.000 цивилни смртни случаи директно поврзани со конфликтот.
Според организацијата Every Casualty Counts, во овој период беа евидентирани повеќе од 300.000 убиени лица, вклучувајќи и цивили и борци.
