Речиси половина од вкупната економска активност во Македонија е концентрирана во Скопје, додека останатите региони се соочуваат со недоволен економски развој, ограничени можности за вработување и континуирано иселување на населението. Ваквата нерамномерна распределба на економската моќ претставува еден од најсериозните структурни проблеми на државата.
На ова предупреди универзитетскиот професор Борче Треновски во емисијата „Ноќно студио“ на 4ТВ, нагласувајќи дека без сериозни инвестиции во регионалниот развој, Македонија ќе продолжи да се соочува со концентрација на населението и економските можности во главниот град.
„Некаде околу 45 проценти од бруто-домашниот производ се создава во Скопје. Значи, Скопје е мегаполис во нашата земја и рамномерниот регионален развој е пресуден“, истакна Треновски, повикувајќи се на претходно објавени податоци.
Според професорот, големите економски разлики меѓу регионите директно влијаат врз квалитетот на животот на граѓаните. Додека во Скопје се концентрирани значителен дел од инвестициите, работните места и институциите, во другите делови од државата населението се соочува со ограничени економски можности, послаба инфраструктура и потежок пристап до одредени јавни услуги.
Треновски нагласи дека целта на рамномерниот регионален развој не е сите градови и региони да имаат идентична економска структура, туку да се создадат услови граѓаните да можат достоинствено да живеат и работат во местата од кои потекнуваат.
„Треба да ги направите регионите економски развиени за населението што живее во нив да сака да остане таму, да најде економска логика и да може нормално да живее“, порача професорот.
Тој посочи дека регионалните разлики не можат да се надминат само со декларативни заложби, туку се потребни конкретни политики, инвестиции и поголема финансиска самостојност на локалните самоуправи.
Особено внимание посвети на процесот на децентрализација, оценувајќи дека пренесувањето надлежности од централната на локалната власт нема да ги даде очекуваните резултати доколку општините не располагаат со доволно финансиски средства и стручен кадар.
„Ако им дадете автономија или надлежности без да им дадете ресурси, тоа е веќе загубена битка“, нагласи Треновски.
Професорот се повика и на резултати од истражување според кое капиталните инвестиции реализирани преку локалното ниво можат да бидат околу 40 проценти поефикасни во споредба со инвестициите што се спроведуваат преку централната власт.
Според него, ваквите наоди ја потврдуваат потребата општините да добијат поголема улога во планирањето и реализацијата на развојните проекти, бидејќи локалните власти имаат непосреден увид во потребите на граѓаните и приоритетите на своите заедници.
Сепак, Треновски предупреди дека голем број општини се соочуваат со сериозни финансиски и кадровски ограничувања, што ја намалува нивната способност самостојно да реализираат поголеми инфраструктурни и развојни проекти.
„Им давате надлежности, ресурси за тие надлежности да ги вршат, им давате автономија да можат да одлучуваат и им барате отчетност“, објасни професорот.
Тој смета дека успешната децентрализација мора да се темели на јасно дефинирани надлежности, соодветна распределба на јавните финансии и механизми за отчетност при трошењето на средствата.
Според Треновски, инвестициите во локалната инфраструктура, отворањето нови работни места, подобрувањето на здравствените и образовните услуги и создавањето поволна деловна клима се клучни предуслови за намалување на разликите меѓу регионите.
Неговата главна порака е дека економскиот развој на Македонија не смее да се сведува само на растот на Скопје. За да се спречи понатамошното празнење на помалите градови и населени места, неопходно е да се создадат реални економски и животни услови што ќе ги мотивираат граѓаните својата иднина да ја градат во сопствените региони.
