Пишува: Мирослав Трлин, дипломиран економист во пензија
Во Македонија денес живеат речиси 350.000 пензионери. Огромното мнозинство од нив се членови на пензионерски здруженија. Тоа не е мала или споредна тема. Тоа е една од најмасовните форми на граѓанско организирање во државата.
Но токму затоа денес сè погласно се поставува едно суштинско прашање: дали пензионерските здруженија навистина им припаѓаат на пензионерите или со текот на времето прераснаа во затворен систем кој функционира повеќе по логиката на институција отколку по логиката на доброволно граѓанско здружување?
Ова не е напад врз пензионерските организации. Напротив. Тоа е обид да се отвори расправа како тие повторно да станат жив простор на солидарност, доверба и активно учество на самите пензионери.
Најдобар пример за оваа дилема е функционирањето на Солидарниот фонд за посмртна помош. Речиси целата пензионерска популација издвојува средства за оваа намена, а системот фактички функционира преку ПИОМ и државниот трезор. Во практика тоа веќе има карактеристики на јавен социјален механизам, иако формално е поврзан со граѓанско здружување.
Тука сосема логично се поставува прашањето: ако скоро сите пензионери учествуваат во овој систем, ако средствата се собираат преку државен механизам и ако станува збор за социјална потреба која ги засега сите, тогаш зошто посмртната отпремнина не би била законски гарантирано право на сите пензионери преку системот на ПИОМ?
Во најголем дел од европските држави ваквите права се дел од системот на социјално и пензиско осигурување. Само кај нас се одржува модел во кој пензионерите практично сами си ја финансираат посмртната помош преку систем кој формално е доброволен, а реално функционира како масовен и речиси задолжителен механизам.
Токму затоа е потребно јасно разграничување меѓу социјалните права на пензионерите и доброволното здружување. Посмртната отпремнина треба да биде законски гарантирано право за сите пензионери, а пензионерските здруженија конечно да функционираат врз вистински доброволно членство и јасно изразена согласност.
Тоа не би значело слабеење на здруженијата. Напротив. Тоа би било нивно ослободување од зависноста од еден полудржавен механизам и нивно враќање кон вистинската суштина на граѓанското организирање.
Но суштинското прашање не е само финансиско. Проблемот е и во чувството кај голем дел од членството дека процесите на одлучување се затворени, а изборите однапред предвидливи.
Во здруженија кои треба да се темелат на доброволност и еднаквост, не смее да постои впечаток дека членовите се сведени само на формално потврдување на однапред подготвени решенија. Потребни се поотворени и подемократски процедури во кои секој член ќе има реално чувство дека неговиот глас има вредност и значење.
Довербата не се создава со формално повикување на единство. Довербата се создава кога луѓето чувствуваат дека навистина имаат право на избор, право на глас и можност да учествуваат во креирањето на политиките и активностите на организацијата.
Но можеби најголемата грешка е што пензионерските здруженија предолго се гледаат само како административен систем. Тие можат да бидат многу повеќе од тоа.
Тие можат да станат живи центри на меѓугенерациска поврзаност и општествена активност. Замислете клубови во кои:
– бабите и дедовците на децата и внуците им пренесуваат животно искуство, вредности, мудрост и спомени;
– а младите на постарите им помагаат во користење на современи средства за комуникација, телефони, таблети, интернет и дигитални услуги.
Тоа не бара огромни средства. Потребна е само поинаква визија за улогата на пензионерските организации.
Во време кога осаменоста кај старите лица станува сериозен општествен проблем, токму ваквите форми на поврзување можат да создадат чувство на припадност, достоинство и човечка блискост — нешто што не може да се измери со финансиски извештаи и формални записници.
Пензионерите не се пасивна категорија граѓани. Тоа се луѓе кои со децении работеле, создавале и го граделе ова општество. Токму затоа тие имаат полно право нивните организации да бидат демократски, транспарентни, отворени и вистински во служба на членството.
Вистинската сила на едно пензионерско здружение не е во затворената структура, туку во довербата што ќе ја добие од своите членови.
А можеби токму сега е моментот пензионерското организирање во Македонија да ја отвори вратата кон една поотворена, подемократска и посовремена иднина — иднина во која пензионерите нема да бидат само бројка во системот, туку вистински носители на сопственото организирање и достоинство.
Ставовите искажани во „Колумни“ се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на „24инфо“. Одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.
