Министерот за надворешни работи на Данска денеска ја посетува Белата куќа во обид да ги намали тензиите околу арктичкиот остров Гренланд, кои беа поттикнати од заканите на американскиот претседател Доналд Трамп дека ќе ја преземе контролата врз него од долгогодишниот сојузник на Данска.
Откако се врати на функцијата пред речиси една година, Трамп размислува за преземање на огромниот, стратешки важен и ретко населен арктички остров. Неговите изјави добија дополнителна тежина откако нареди смртоносен напад во Венецуела на 3 јануари, со кој беше соборен и одземен претседателот на земјата.
Данска бара преговори со Вашингтон
Данскиот министер Ларс Леке Расмусен побара разговори со американскиот државен секретар Марко Рубио. Средбата ќе се одржи во Белата куќа, а нему ќе му се придружи и потпретседателот Џ.Д. Венс, кој побара да учествува.
Леке го оправда состанокот со надеж дека „одредени недоразбирања ќе бидат разјаснети“, но останува неизвесно дали администрацијата на Трамп го дели ова мислење. Во вторник, Трамп, кога беше прашан за изјавата на гренландскиот лидер дека островот би сакал да остане автономна територија на Данска, рече: „Тоа е нивен проблем“. „Не знам ништо за него, но тоа ќе биде голем проблем за него“, додаде тој.
Американскиот претседател претходно изјави дека го сака Гренланд „без разлика дали им се допаѓа или не“ и дека ако не го избере „лесниот пат“, ќе го избере „тешкиот пат“.
Геополитички причини и Арктикот
Според Трамп, на САД им е потребен Гренланд поради заканата дека би можел да биде преземен од Русија или Кина. Иако обете земји ги засилуваат активностите на Арктикот, ниту една не го претендира Гренланд.
Трамп често ја споменува американската идеја за „манифестна судбина“ и потребата од проширување на САД. Со вклучување на Гренланд, кој има околу 57.000 жители, САД би станале втора најголема земја во светот по површина, зад Русија и пред Кина и Канада.
Претходна посета на Џ.Д. Венс
Потпретседателот Венс во март непоканет го посети Гренланд. Тој престојуваше исклучиво во Питуфик, долгогодишна американска воена база, без контакт со локалното население. „Ако САД продолжат со ставот „мора да го имаме Гренланд по секоја цена“, тоа би можело да биде многу краток состанок“, предупреди Пени Нас од Германскиот Маршалов фонд во Вашингтон.
Министерката за надворешни работи на Гренланд, Вивијан Мотцфелд, ќе се придружи на разговорите. Нејзината влада, како и данската, е остро против плановите на Трамп. „Едно нешто мора да им биде јасно на сите: Гренланд не сака да биде во сопственост на САД, управуван од САД или дел од САД“, рече премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен.
Данска под притисок од сојузниците
Данската премиерка Мете Фредериксен изјави дека не е лесно да се спротивстави на „целосно неприфатливиот притисок од нашиот најблизок сојузник“. Данска ги отфрли тврдењата на САД дека не го штити Гренланд, посочувајќи дека инвестирала речиси 12,4 милијарди евра во зајакнување на своето воено присуство на Арктикот.
Данска е членка основач на НАТО и учествуваше заедно со САД во војните во Авганистан и Ирак. По разговорите во Белата куќа, делегација на високо ниво од Конгресот на САД, претежно демократи и еден републиканец, ќе го посети Копенхаген за да изрази солидарност. „Континуираните закани на претседателот Трамп кон Гренланд се непотребни и само ќе го ослабат нашиот НАТО сојуз“, рече сенаторот Дик Дарбин.
