Граѓаните на Македонија кои патуваат во земјите од Шенген зоната се соочуваат со значителни промени во начинот на кој ќе ги минуваат европските граници. Покрај новиот Европски систем за влез и излез (EES), доаѓа и ETIAS – електронско одобрение за патување кое ќе треба да се обезбеди пред заминување.
ETIAS не претставува виза, туку електронска авторизација наменета за државјаните на земјите кои имаат безвизен режим за краткорочни патувања во Европа. Меѓу нив се и македонските граѓани.
Според најавениот модел, авторизацијата ќе чини 20 евра, а од плаќање на таксата ќе бидат ослободени лицата помлади од 18 и постари од 70 години. И тие, сепак, ќе треба да аплицираат и да имаат важечко одобрение.
Одобрениот ETIAS ќе биде поврзан со пасошот и ќе важи до три години или до истекувањето на пасошот со кој е поднесена апликацијата – во зависност од тоа што ќе се случи прво.
Во тој период патникот ќе може повеќепати да патува, но ETIAS нема да го менува правилото за краткорочен престој во Шенген зоната. И понатаму ќе важи ограничувањето од најмногу 90 дена во период од 180 дена.
Без одобрение може да нема ни качување во автобус или авион
Една од најважните промени е што ETIAS ќе мора да биде обезбеден пред почетокот на патувањето. Превозниците ќе имаат обврска да проверуваат дали патникот ја поседува потребната авторизација пред патувањето.
Тоа значи дека патниците за кои ETIAS е задолжителен ќе треба навреме да ја завршат електронската постапка, наместо прашањето да го решаваат дури кога ќе пристигнат на граница.
Аплицирањето ќе се врши електронски, а од патниците ќе се бараат лични податоци и информации од патната исправа, како и одговори на прашања неопходни за безбедносните проверки.
По поднесувањето, податоците ќе бидат проверувани преку релевантните европски информациски системи. Во најголем број случаи се очекува постапката да биде брза, но патниците се советуваат да не оставаат аплицирање за последен момент.
Особено внимание ќе треба да се посвети на точноста на податоците. Погрешно внесен број на пасош или други неточни информации може да создадат проблеми при патувањето.
EES и ETIAS не се ист систем
Дополнителна забуна кај патниците создава фактот што Европа воведува два различни системи – EES и ETIAS.
EES е систем за евидентирање на влезот и излезот на патниците при преминување на надворешните граници на Шенген зоната. Со него се дигитализира евиденцијата за патувањата и се користат биометриски податоци.
Системот треба да овозможи попрецизно евидентирање кога и каде патникот влегол или излегол, како и полесно утврдување дали е почитувано правилото за дозволен престој.
ETIAS, пак, функционира пред патувањето. Тој претставува претходна електронска авторизација за патниците кои не мора да поседуваат виза за краток престој.
Практично, македонските граѓани ќе треба да прават разлика меѓу двете процедури: ETIAS се обезбедува пред патувањето, додека EES се однесува на евидентирањето при преминувањето на границата.
Важно е и дека одобрен ETIAS сам по себе не гарантира влез во Шенген зоната. Конечната одлука за влез и понатаму ја носат надлежните гранични органи, а патникот мора да ги исполнува условите за влез.
За македонските граѓани ова значи нова реалност при патувањето во Европа – пасошот повеќе нема да биде единственото нешто за кое ќе треба да размислуваат пред да тргнат на пат. Со стартот на ETIAS ќе биде потребно и претходно електронско одобрение, а за најголемиот дел од полнолетните патници тоа ќе значи и дополнителен трошок од 20 евра.
