Главните градови низ Европската Унија тајно се подготвуваат за сценарио во кое Унијата би морала да се соочи со голем хибриден напад во кој би загинале неколку граѓани, што, според пет европски дипломати и функционери, е сè поверојатно.
Но, подготовките открија и поделби околу тоа колку улога треба да игра ЕУ во безбедносните прашања и дали напорите на блокот ќе се преклопуваат со оние на НАТО. Разговорите за кошмарното сценарио се водат во последните недели меѓу амбасадорите од сите 27 членки на ЕУ, кои се состануваат во „ограничен формат“ – без мобилни телефони или асистенти.
Разговорите се интензивираа откако на аеродромот во Лајпциг во август беше пронајден дрон со експлозив, изјавија за „Политико“ дипломати и службеници кои разговараа под услов да останат анонимни за доверливите разговори.
ЕУ со години разгледува вакви сценарија и претстави „хибридна алатка“ насочена кон координирање на одговорите на сајбер напади, мешање во изборите и саботажа. Сепак, најновите разговори се фокусираа на ризикот од посериозни напади што би можеле да предизвикаат голем број жртви.
„Лајпциг ни покажа дека многу сериозен инцидент не е незамислив“
Двајцата дипломати изјавија дека состанокот на амбасадорите на ЕУ минатата среда бил особено посветен на вакви примери. ЕУ тврди дека од почетокот на инвазијата на Украина, Москва ја интензивирала кампањата на сајбер напади, саботажи и други тајни операции низ Унијата.
„Европските демократии се соочуваат со растечки број закани. Ги зајакнуваме нашите способности за предвидување и откривање на закани, ги подобруваме системите за рано предупредување и осигуруваме дека Европа може брзо и колективно да реагира кога нашата демократска отпорност е тестирана“, изјави европскиот комесар за правда, Мајкл Мекграт, за „Политико“.
Разговорите меѓу дипломатите и министрите на ЕУ се фокусираа на распоредувањето на тимови за итни интервенции, ослободувањето на дел од средствата на ЕУ што би можеле да бидат достапни за погодената земја и прашањето како лидерите на институциите на ЕУ треба да комуницираат во таква ситуација, изјави официјален претставник на ЕУ.
„Мораме да бидеме подготвени за нешто сериозно. За жал, Лајпциг ни покажа дека многу сериозен инцидент, нешто што би предизвикало повеќе жртви, не е незамисливо“, призна висок европски дипломат.
Речиси дневни извештаи за хибридни напади
Друг функционер на Европската Унија додаде: „Со оглед на обемот и обемот на руската акција, порано или подоцна сигурно ќе има жртви. Чиста среќа е што досега немало никакви.“
Унијата се соочува со речиси секојдневни извештаи за таканаречени хибридни напади, термин што го користат ЕУ и НАТО за да опишат субверзивни активности што се под прагот на отворен воен акт. Вчера, според бугарските власти, неколку морнари исчезнаа откако нивниот брод беше потонат од беспилотни летала во Црното Море.
Ова следува по инцидент на аеродромот во Лајпциг, сомнителен пожар на полска копнена станица која управува со комуникациите на „Старлинк“ и план за поставување запаливи направи во комерцијални транспортни центри низ ЕУ и Велика Британија.
Што ако некој умре?
„Прилично е очигледно дека додека Русија користи сè посмртоносни средства за да ја тестира нашата подготвеност и волја да преземеме контрамерки, во одреден момент ќе има жртви. Во одреден момент, намерно или ненамерно, тоа се случува“, рече Теја Тиликаинен, директорка на Европскиот центар за извонредност за борба против хибридни закани.
Доколку во нападот бидат убиени неколку граѓани на членка на ЕУ или НАТО, притисокот врз двете институции да преземат нешто би бил огромен. „Многу се плашиме дека во одреден момент ќе биде одземен живот во една од сојузничките земји“, потврди дипломат на НАТО, додавајќи дека поради ова „притисокот за дејствување би бил многу голем“.
Сепак, дискусиите на ниво на ЕУ предизвикуваат критики од некои европски престолнини, каде што веруваат дека Унијата ја пречекорува својата улога во областа на безбедноста и потенцијално ги дуплира основните функции на НАТО, трансатлантскиот сојуз кој е камен-темелник на европската безбедност веќе 80 години.
„Постои ризик ова да биде многу збунувачко за донесувачите на одлуки на сите нивоа. Доколку има конфузија или дуплирање, тоа може да го забави донесувањето одлуки, што има последици бидејќи времето е секогаш од суштинско значење“, предупреди Оана Лунгеску, истакнат соработник во Кралскиот институт за одбранбени и безбедносни студии (RUSI) на Велика Британија и поранешен портпарол на НАТО.
Друг проблем е недостатокот на безбедни комуникациски канали во рамките на ЕУ и сомневањето дека чувствителните информации споделени за време на амбасадорските состаноци би можеле да бидат протечени, забележаа неколку дипломати.
Извештаите дека поранешен унгарски министер за надворешни работи ја споделил содржината на разговор на ниво на лидери со својот руски колега само ги продлабочија овие загрижености, наведувајќи ги некои главни градови да одлучат да ги ограничат најчувствителните информации на форматите на НАТО.
„Мојата влада е многу сомничава во врска со споделувањето чувствителни разузнавачки информации во Корепер или дури и во просторијата каде што се состануваат лидерите. Тие или завршуваат во медиумите или одат директно во Москва“, нагласи дипломат од земја од источното крило.
