Пишува; Мирослав Трлин, дипломиран економист во пензија
Војната не е само судир на идеи, туку одлука зад која стојат интереси и милијарди, а цената ја плаќа иднината – затоа вистинското прашање не е како се води, туку дали конечно ќе избереме мир како најразумна и најхрабра инвестиција.
Војната најчесто ја анализираме како политички судир, идеолошка пресметка или безбедносна нужност.
Но што ако таа, во својата суштина, е – економски избор?
Ретко ја согледуваме како економски модел. А токму таму, во бројките, буџетите и договорите, лежи дел од нејзината вистинска логика. Секоја држава има право на безбедност – право признаено и во рамките на системот на Обединети нации. Но кога безбедноста станува трајна економска стратегија, а вооружувањето постојан буџетски приоритет, тогаш мора да се постави прашањето: дали навистина ја финансираме безбедноста – или несвесно инвестираме во сопствениот страв?
Историјата покажува дека војните имаат причини и поводи. Причините најчесто се интереси – територијални, економски, геополитички. Поводите се наративи – закана, провокација, одбрана. Но меѓу причината и поводот секогаш стои одлуката, а одлуката ја носат политичките елити, не народите на референдум.
Но каков е тој разум што може да пресмета дека уништувањето на животот е оправдано средство за постигнување стабилност? Во современиот свет, каде што производството на оружје се мери во милијарди, таа одлука сè почесто има и економска тежина.
Производството на наоружување не е симболична активност. Тоа подразбира развој, индустриски капацитети, логистика, складирање и континуирана модернизација. Оружјето што мирува има трошоци, старее и бара замена. Во економска логика, тоа е капитал што не создава вредност додека не биде продаден или употребен. Токму затоа предупредувањето за „воено-индустрискиот комплекс“, што своевремено го изнесе Dwight D. Eisenhower, останува актуелно и денес. Не затоа што секоја војна е економска пресметка, туку затоа што долгорочната милитаризација создава систем кој не страда од конфликт – туку може да профитира од него.
Војните не чинат само човечки животи, иако тие се најболниот и непоправлив губиток. Тие го прекинуваат континуитетот на науката, го раселуваат интелектуалниот потенцијал, ја уништуваат инфраструктурата и го забавуваат развојот на генерации.
Секоја ракета што се произведува носи цена што не се мери само во пари – туку во неотворени училишта, ненаправени операции и ненапишани научни откритија.
Средствата вложени во вооружување можат да градат универзитети, болници, лаборатории и технолошки центри. Наместо тоа, тие градат арсенали.
Прашањето не е дали државите треба да имаат одбрана. Прашањето е дали светот може бесконечно да ја темели својата безбедност врз трка во вооружување што создава трајна несигурност.
Контролата на вооружувањето не е утописка идеја. Таа е политичка и економска одлука. Поголема транспарентност на воените буџети, меѓународен надзор врз производството и трговијата со оружје, постепено намалување на офанзивните капацитети и пренасочување на дел од средствата кон образование, наука и развој – тоа се чекори што не бараат идеализам, туку разум. Мирот не започнува со декларации, туку со конкретни буџетски и политички избори.
Од нашата мала држава, која не располага со значајни воени ресурси, можеби не можеме да ја диктираме глобалната стратегија на големите сили. Но можеме да заземеме став. Можеме јасно да кажеме дека веруваме во дипломатија наместо во ескалација, во договор наместо во демонстрација на сила, во разум наместо во реванш. Гласот за мир не е прашање на големина, туку на зрелост.
Во време кога воените жаришта се шират и кога ризикот од нивно неконтролирано прелевање станува реалност, секоја одлука за ново вооружување е одлука што ја одложува довербата. А довербата е единствената трајна безбедност што човештвото ја познава.
Зад секоја војна стои одлука – а зад секоја одлука, интерес. Кога безбедноста станува бизнис, мирот престанува да биде приоритет. Дали човештвото е подготвено да избере поинаку?
Мирот не е слабост.
Мирот е одлука што бара повеќе храброст од секоја војна.
Мирот е најхрабрата економска одлука што една цивилизација може да ја донесе.
Ставовите искажани во „Колумни“ се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на „24инфо“. Одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.
