Ако често се будите сред ноќ со забрзано чукање на срцето и чувство на страв поради вознемирувачки сон, не сте сами. Истражување објавено во списанието Sleep покажува дека околу 5,1 проценти од луѓето имаат барем еден кошмар неделно. Иако најчесто ги поврзуваме со детството, кошмарите се присутни и кај возрасните и можат значително да го нарушат квалитетот на спиењето и психичката благосостојба.
Кошмарот претставува интензивен и вознемирувачки сон исполнет со негативни емоции како страв, паника или анксиозност, кој најчесто нè буди од сон. Тој обично се појавува во втората половина од ноќта, за време на РЕМ фазата, кога мозокот е најактивен и создава најживописни соништа. За разлика од обичниот лош сон, кошмарот остава силен емоционален впечаток и чувство на немир што може да трае и по будењето.
Научниците сè уште немаат единствен одговор за тоа зошто се појавуваат кошмарите, но постои согласност дека повеќе фактори влијаат врз нивната зачестеност. Хроничниот стрес, анксиозноста, менталните нарушувања, недостигот од сон, употребата на одредени лекови или нивното нагло прекинување, како и трауматски искуства, можат да создадат услови за појава на вознемирувачки соништа. Кошмарите често се и начин на кој мозокот ги обработува емоциите и напнатоста насобрана во текот на денот.
Интересен аспект е и врската помеѓу исхраната и соништата. Одредени истражувања укажуваат дека храната што ја консумираме пред спиење може да влијае врз квалитетот на сонот и природата на соништата. Студија објавена во Journal of Clinical Sleep Medicine покажува дека доцните и тешки оброци можат да го нарушат сонот, додека истражување во Frontiers in Psychology, спроведено меѓу студенти, открило дека млечните производи и зачинетата храна почесто се поврзуваат со појава на кошмари. Се смета дека овие намирници можат да влијаат на метаболизмот и телесната температура, што индиректно го нарушува сонот.
Специјалистите за сон и нутриционистите препорачуваат избегнување на тешка, мрсна и слатка храна во доцните вечерни часови. Наместо тоа, се советуваат лесни оброци и намирници богати со хранливи материи, како јаткасти плодови, бобинки или мало количество темно чоколадо, кои помалку влијаат врз организмот пред спиење. Дополнително, редовниот режим на спиење, намалување на стресот и ограничување на изложеноста на екрани пред легнување можат да помогнат во намалување на кошмарите.
Иако повремените кошмари се нормална појава, зачестените и интензивни вознемирувачки соништа можат да бидат знак дека телото и умот се под зголемен притисок. Во такви случаи, стручна консултација со психолог, психијатар или специјалист за сон може да помогне во пронаоѓање на причината и подобрување на квалитетот на сонот.
