Пишува: Мирослав Трлин дипломиран економист во пензија
Во времето во кое живееме често се отвора прашањето дали верата и државата се спротивставени поими или пак две различни, но неопходни димензии на човечкото живеење. Некои ги гледаат како конкуренти, други како одвоени светови, а всушност искуството на човештвото покажува дека тие долго време опстојуваат една покрај друга и дека, барем во догледната иднина, ќе продолжат да го делат истиот простор во човековото постоење.
Верата, во својата суштина, го допира духовниот дел од човекот. Таа го насочува кон вредности што не можат да се измерат со материјални мерила – смислата на животот, моралот, надежта, чувството на припадност и вербата во нешто што го надминува поединечниот живот. Државата, пак, претставува облик на организирање на заедницата, систем преку кој се уредуваат односите меѓу луѓето, се создаваат правила и се обезбедуваат услови за функционирање на општеството. Таа го регулира материјалниот дел од животот, ја организира економијата, безбедноста, правниот поредок и сето она што му овозможува на човекот стабилност и сигурност во секојдневието.
Токму тука се појавува една интересна, но и природна поделба на улогите. Верата се грижи за духот, за внатрешниот свет на човекот и неговите вредности, додека државата се грижи за материјалните услови во кои човекот живее. Оваа поделба не мора да значи спротивставеност. Напротив, може да се сфати како заемна потреба и дополнување. Без духовна насока, материјалниот развој лесно може да ја изгуби својата смисла, а без уреден општествен систем духовните вредности тешко можат да се развиваат во стабилна заедница.
Материјалните вредности што ги создава човекот во одреден историски период сведочат за неговото знаење, за неговите способности и за нивото на развој на општеството. Но тие, по својата природа, се подложни на абење и исчезнување. Градби, технологии, економски системи и институции се раѓаат, се развиваат и со текот на времето се менуваат или исчезнуваат. Времето е надвор од човечката моќ – постои самостојно и не може да се контролира.
Духовноста, пак, има поинаква природа. Таа се пренесува од колено на колено, од генерација на генерација, како непрекинлива нишка што ги поврзува минатото, сегашноста и иднината. Во таа духовна традиција се зачувуваат вредностите, верувањата и искуствата што му помагаат на човекот да го разбере своето место во светот. Токму затоа духовноста често се доживува како нешто безвременско – како дел од човечкото постоење што ја надминува минливоста на материјалните форми.
Историјата на човештвото, ако се погледне внимателно, е истовремено историја на духовни и на општествени преобразби. Од најраните заедници во таканареченото камено доба, преку робовладетелските општества, средновековниот феудализам, па сè до модерните економско-политички системи како капитализмот, социјализмот и комунизмот, човекот постојано ги менувал формите на своето организирање. Секоја нова општествено-економска формација претставувала обид да се подобрат претходните искуства и да се создадат подобри услови за живот.
Овие промени, иако понекогаш драматични, можат да се гледаат како движење по една нагорна, спирална линија. Човештвото учи од сопствените грешки и искуства, ги преформулира своите системи и бара нови решенија. Во таа динамика значајна улога има и техничко-технолошкиот развој. Голем дел од човечките откритија произлегуваат од внимателното набљудување на природата и од обидот да се разберат нејзините закони. Кога човекот ќе сфати како нешто функционира во природата, тој се обидува тоа знаење да го примени за да го подобри сопствениот живот.
Целта на сите тие напори, во суштина, е иста – да се создаде посигурен, побезбеден и попријатен живот. Но и покрај сите материјални достигнувања, човекот секогаш го задржува и своето духовно прашање: што значи животот и каде води човечкото постоење. Токму тука повторно се среќаваат верата и државата како две различни, но истовремено и неопходни димензии на човечката цивилизација.
Затоа можеби најразумниот пристап не е нивното спротивставување, туку нивното меѓусебно почитување. Верата може да продолжи да ја негува духовната страна на човекот, а државата да го уредува материјалниот простор во кој се развива општеството. Кога овие две сфери ќе се разберат како заемно потребни, а не како противници, тогаш тие можат да придонесат за постабилно и похумано општество.
Во крајна линија, и верата и државата се производ на човековата потреба да го уреди својот живот – и надворешно и внатрешно. Едната го чува духот, другата го организира материјалниот свет. Заедно, тие ја придружуваат човечката цивилизација низ времето, додека човекот продолжува да ја бара рамнотежата меѓу земното постоење и вербата во иднината и бескрајноста што ја носи во себе.
