Заканите на Доналд Трамп за преземање на Гренланд повеќе не се сметаат за обична реторика од страна на европските влади, туку за сериозна можност. Политичката елита, која до неодамна ги игнорираше зачестените изјави на американскиот претседател, сега очајно бара начин да го запре, пишува Политико.
„Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација“
Алармантната ситуација ја потврдуваат дипломатски извори од ЕУ. „Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација со Трамп“, рече дипломат запознаен со дискусиите. „Тој е во агресивен режим и ние мора да бидеме подготвени“.
Тензиите дополнително се зголемија откако американскиот државен секретар Марко Рубио објави дека ќе разговара за американското стекнување на Гренланд со данските претставници следната недела, а Белата куќа изјави дека би претпочитала преговори, но не ја исклучи воената опција.
Заеднички европски одговор
Како одговор, европските дипломатски напори се интензивираа. Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро потврди дека разговарал за заеднички европски одговор со неговите германски и полски колеги. „Она што е во прашање е прашањето како Европа, ЕУ, може да се зајакне за да се одвратат заканите, нападите врз нејзината безбедност и интереси“, изјави Баро за новинарите. „Гренланд не е на продажба ниту за земање… па затоа заканите мора да престанат.“
Политико разговараше со голем број функционери, дипломати и експерти за да истражи какви опции има на располагање Европа. Чувството на беспомошност, објавува Политико, е сеприсутно.
„Сите се целосно запрепастени и несвесни за тоа што всушност имаме“, рече поранешниот дански пратеник. „Никој навистина не знае што да прави бидејќи Американците можат да прават што сакаат. Но, сега ни требаат одговори на овие прашања. Не можам да чекам три, пет или седум години.“
Опција 1: Барање компромис
Трамп ја оправдува својата желба за Гренланд како витални безбедносни интереси на САД и ја обвинува Данска дека не прави доволно за да ја заштити од растечката кинеска и руска воена активност на Арктикот. Затоа, договорено решение, кое би му овозможило на Трамп да се претстави себеси како победник, а на Данска и Гренланд да го спасат образот, би можело да биде најбрзиот излез од кризата.
Поранешен висок функционер на НАТО посочи дека алијансата би можела да посредува меѓу страните, како што правеше во споровите меѓу Турција и Грција. Американскиот амбасадор во НАТО, Метју Витакер, рече дека Трамп и неговите советници не веруваат дека Гренланд е соодветно обезбеден.
„Како што се топи мразот и се отвораат бродските патишта во Арктикот и Високиот Север… Гренланд станува многу сериозен безбедносен ризик за копното на Соединетите Американски Држави.“ Затоа, сојузниците разгледуваат нови понуди до Трамп, како што се забрзување на трошоците за одбрана на Арктикот, одржување повеќе воени вежби и распоредување трупи за да ги уверат Соединетите Американски Држави. Двајцата дипломати, исто така, ја споменаа можноста за воспоставување шема „Арктичка гарда“, моделирана според постојните иницијативи во источна Европа.
Трамп е привлечен и од огромните минерални наоѓалишта и потенцијалните резерви на нафта и гас. Сепак, извлекувањето ресурси од негостољубивиот терен е исклучително тешко и скапо. Данските претставници со години безуспешно се залагаа за европски инвестиции во Гренланд, но сега, според дипломат од ЕУ, тој став почнува да се менува.
Опција 2: Финансиска инјекција во Гренланд
Администрацијата на Трамп отворено го поддржа движењето за независност на Гренланд, со идејата дека, по отцепувањето од Данска, островот ќе потпише договор со САД и ќе биде преплавен со американски пари. Иако не ја исклучува воената сила, Трамп инсистира дека би претпочитал доброволно да го преземе Гренланд. Затоа, ЕУ и Данска се обидуваат да ги убедат Гренландците дека можат да им понудат подобар договор.
Според нацрт-предлогот на Европската комисија, Брисел планира да ги удвои трошоците за Гренланд од 2028 година. Во седумгодишниот период, потрошувачката би се зголемила на 530 милиони евра, а островот би можел да аплицира за дополнителни 44 милиони евра од фондовите на ЕУ. Поддршката, која досега беше фокусирана на социјална помош и образование, би се проширила и на развој на капацитети за екстракција на минерални суровини.
„Имаме многу, многу луѓе под линијата на сиромаштија, а инфраструктурата во Гренланд заостанува, а нашите ресурси првенствено се екстрахираат без никаква корист за Гренланд, но главно за данските компании“, рече Куно Фенкер, пратеник од опозицијата од Гренланд кој ја поддржува независноста. Атрактивната понуда од Данска и ЕУ би можела да биде клучна за држење на Гренландците подалеку од дофатот на Америка.
Опција 3: Економски контранапад
Од првиот мандат на Трамп, Европа многу размислуваше за безбедноста без активно учество на Соединетите Американски Држави. „Тешко е, но е можно. Но, не знам дали некој сериозно размислувал за обезбедување на европската безбедност против Америка. Тоа е едноставно лудо“, рече Томас Крозби, американски воен експерт на Кралскиот дански колеџ за одбрана.
ЕУ има моќна алатка на располагање – Инструментот против принуда, еден вид „трговска базука“ создаден веднаш по првата администрација на Трамп. Тој ѝ овозможува на ЕУ да возврати против трговската дискриминација. Брисел претходно се закани дека ќе го употреби, но се повлече откако постигна договор. Бидејќи САД продолжуваат да наметнуваат царини, ЕУ би можела повторно да го активира механизмот.
„Имаме извоз во Соединетите Американски Држави од нешто повеќе од 600 милијарди евра, а за околу една третина од тие стоки имаме пазарен удел од повеќе од 50 проценти, и сосема е јасно дека имаме таква моќ“, рече Бернд Ланге, претседател на трговскиот комитет на Европскиот парламент. Но, клучното прашање е дали Трамп ќе поверува дека ЕУ е сериозна овој пат.
Опција 4: Испраќање војска
Доколку САД се одлучат за воена опција, Европа би можела да направи малку. „Тие нема превентивно да ги нападнат Американците… бидејќи тоа би бил воен чин“, објасни Крозби. Но, според данската постојана наредба од 1952 година, во случај на напад врз данска територија, војската треба „веднаш да влезе во борба без да чека или да бара наредби“.
Еден дипломат од ЕУ предлага европските земји, на барање на Данска, да размислат за распоредување сили во Гренланд за да ги зголемат потенцијалните трошоци за воена акција на САД. Иако таквите сили нема да можат да ја спречат инвазијата, тие би дејствувале како средство за одвраќање.
„Може да имате ефект каде што имате групи луѓе физички на патот, како ситуацијата на плоштадот Тјенанмен, што потенцијално би ја принудило американската војска да употреби сила или да се повлече“, рече Крозби. Но, тој предупреди дека таквата стратегија доаѓа со висока цена: „Ова е целосно неистражена територија, но сосема е можно да бидат изгубени човечки животи во обидот да се отфрли барањето на САД за контрола на Гренланд“.
