Унгарскиот премиер Виктор Орбан влегува во новата изборна година во значително поинаква политичка атмосфера од претходните петнаесет години, период во кој неговата партија Фидес доминираше на политичката сцена и редовно обезбедуваше двотретинско мнозинство во парламентот. Од 2010 година наваму, политичкиот систем во Унгарија беше обликуван така што ѝ овозможува стабилна предност на владејачката партија, но најновите анкети покажуваат дека Фидес за првпат сериозно заостанува зад новата опозициска партија Тиса пишува индекс.хр.
Во изминатите мандати, Орбан спроведе низа уставни и институционални реформи – од промени во изборниот систем до засилување на контролата врз клучните институции, вклучувајќи ги судството и јавните медиуми. Критичарите ваквиот модел го опишуваат како силно централизирана власт со формални демократски механизми, но со структурна предност за власта.
Демократија под критики, економија под притисок
Во 2022 година Европскиот парламент оцени дека Унгарија повеќе не може да се смета за целосна демократија. Европската унија и натаму задржува повеќе од 20 милијарди евра европски средства поради загриженост за владеењето на правото, корупцијата и независноста на судството. Иако средствата би можеле да бидат деблокирани со реформи, Будимпешта засега не покажува подготвеност за значителни отстапки.
Паралелно со политичките притисоци, економската состојба се влошува. Инфлацијата во 2023 година надмина 17 проценти, додека цените на храната пораснаа за повеќе од 80 проценти во периодот од 2019 до 2025 година. Растечките трошоци за живот и падот на реалните приходи сè почесто се наведуваат како главна причина за слабеењето на поддршката за Фидес.
Појавата на нов опозициски предизвик
Во вакви услови се појави нов политички фактор – партијата Тиса, предводена од Петер Маѓар, поранешен висок функционер на Фидес. За разлика од претходните изборни циклуси, опозициските партии овојпат покажуваат поголема подготвеност за соработка, обидувајќи се да ги избегнат поделбите што во минатото му носеа сигурни победи на Орбан.
Сепак, аналитичарите предупредуваат дека победа во гласови можеби нема да биде доволна. Поради распределбата на изборните единици и специфичностите на изборниот систем, опозицијата ќе треба да освои значително поголема национална поддршка за да обезбеди парламентарно мнозинство.
Вонредна состојба и сложена геополитика
Унгарија и понатаму се наоѓа под вонредна состојба воведена по почетокот на војната во Украина, што ѝ овозможува на владата проширени овластувања за носење одлуки со декрет. Ова дополнително ја усложнува политичката ситуација, особено во случај на тесен изборен резултат.
Надворешната политика на Орбан останува предмет на критики во ЕУ. Будимпешта одржува силни енергетски врски со Русија и често ги блокира или одложува европските одлуки поврзани со помошта за Украина, додека истовремено развива блиски економски односи со Кина, која стана најголем неевропски трговски партнер на земјата.
Во меѓувреме, Орбан добива поддршка од дел од американската конзервативна политичка сцена, што се потврди и со неодамнешните контакти со соработници блиски до Доналд Трамп. Сепак, експертите оценуваат дека надворешната политика има помало влијание врз гласачите од економските прашања и животниот стандард.
Скандали и пад на довербата
Дополнителен удар за власта беше политичкиот скандал минатата година, кога претседателката Каталин Новак поднесе оставка по откритието дека помилувала лице поврзано со случај на злоупотреба на деца, што предизвика масовни протести и ја наруши перцепцијата за политичка стабилност.
И покрај падот на рејтингот, Фидес и натаму располага со силна партиска инфраструктура и значајни државни ресурси, што според аналитичарите создава нерамноправен политички терен во изборната кампања.
Пресврт или континуитет?
Клучното прашање останува дали растечкото незадоволство кај гласачите ќе се претвори во доволно силно и организирано политичко движење за промена на власта. Доколку трендот продолжи, Унгарија би можела да се соочи со првата сериозна политичка промена по речиси 16 години владеење на Орбан.
Но, исто така е можно системот што Фидес го градел со години повторно да обезбеди останување на власт – исход што ќе зависи исклучиво од изборната волја на граѓаните.
