Доволни се само неколку секунди чекање во ред, возење во лифт или кратка пауза за раката речиси автоматски да посегне по телефонот. Следува отворање на Instagram, TikTok или друга апликација, иако во тој момент можеби немаме ниту порака ниту известување.
Истражувачите велат дека ваквото однесување сè почесто не е свесна одлука, туку навика. Адријан Вард, вонреден професор на Универзитетот во Тексас, го опишува проверувањето на паметниот телефон како реакција која кај многу луѓе се активира речиси автоматски.
Колку е силна оваа навика покажува и експеримент од 2022 година на Макси Хајтмајер од Лондонската школа за економија. Според резултатите, само 11 проценти од учесниците го провериле телефонот како реакција на добиено известување. Во останатите случаи, односно во 89 проценти, луѓето посегнале по уредот без надворешен повод.
Тоа сугерира дека телефонот веќе не го користиме само кога ни е потребен. Тој станал средство со кое ги пополнуваме и најкратките моменти на тишина, чекање или досада.
Хајтмајер смета дека современиот, постојано поврзан свет сè помалку ни дозволува едноставно да не правиме ништо. Паметниот телефон во таква средина може да функционира како своевидна „цуцла за возрасни“ – предмет кон кој автоматски посегнуваме кога сакаме удобност, занимација или бегство од непријатното чувство на празнина.
Вард, пак, паметниот телефон го опишува како исклучително силен стимул. Во еден мал уред денес се достапни вести, видеа, музика, пораки, игри, социјални мрежи и практично бесконечен прилив на нови содржини. Она за што некогаш бил потребен труд, денес е оддалечено само еден допир на екранот.
Парадоксално, телефонот што го земаме за да ја победиме досадата понекогаш може дополнително да ја засили. Постојаното префрлање од една кратка содржина на друга носи моментално задоволство, но не значи дека по користењето на уредот ќе се чувствуваме подобро или поисполнето.
Прекумерното и постојано проверување може да има последици и врз концентрацијата, продуктивноста, односите со луѓето околу нас и квалитетот на спиењето. Сепак, истражувачите не тврдат дека секое користење на телефонот е штетно.
Телефонот може да биде корисен и за одмор и релаксација, особено по напорен ден. Клучот, според експертите, е во тоа дали свесно одлучуваме да го користиме или го земаме во рака без воопшто да забележиме што правиме.
Еден од начините за менување на навиката е постепено создавање периоди без телефон. Вард советува уредот да се остава настрана особено во моменти кога е потребна поголема концентрација. Наместо радикално откажување, идејата е човек повторно да научи дека не мора секоја празна минута да биде исполнета со содржина од екран.
Важна е и свеста за сопственото однесување. Кога следниот пат ќе почнете бесцелно да прелистувате видеа, вреди да се запрашате дали навистина сакате да ја гледате таа содржина или едноставно избегнувате друга, помалку интересна задача.
Кејти Там, истражувачка на Универзитетот во Торонто, посочува дека начинот на кој се однесуваме кон дигиталните содржини може и самиот да придонесе кон чувството на досада.
Паметниот телефон затоа останува двосечен меч. Тој може да нè информира, забавува, поврзува и релаксира, но истовремено може да ни ја одземе способноста мирно да поминеме и неколку минути без постојана стимулација.
Прашањето повеќе не е само колку часови дневно гледаме во екранот, туку колку често го земаме телефонот без вистинска причина – и колку моменти од реалниот живот минуваат додека бесцелно лизгаме по него.
