Пишува: Проф д-р ЈОВЕ КЕКЕНОВСКИ
Во здравството, секој успех има двојна тежина. Тој е личен затоа што е плод на години учење, работа и одговорност. Но тој е и институционален затоа што секој стручен напредок на лекарот ја зголемува вредноста и угледот на установата во која работи.Токму затоа, кога јавноста сведочи на конфликт меѓу лекар и институција, прашањето не е само кој е во право. Прашањето е: каков систем сме изградиле и што тој систем препознава како вредност?
Случајот поврзан со интервентниот кардиолог Виолета Мојсовска Наумоска и менаџментот на Кардиолошки центар „Св. Стефан“ во Охрид почнал како работно-правен спор, кој заврши со судска пресуда во корист на докторката. Но наместо институционално затворање на прашањето и враќање кон професионална нормалност, конфликтот продолжил да се продлабочува но овојпат околу нејзиниот професионален развој, меѓународна стипендија и учество на стручни настани. Е тука веќе не станува збор само за индивидуален спор. Станува збор за модел на управување.
Кога успехот се доживува како проблем
Во современите здравствени системи, меѓународните грантови, стипендии и научни трудови се сметаат за институционален капитал. Тие значат нови знаења, нови контакти, нови методи и зголемен углед. Кога една институција не застанува зад стручно усовршување на свој кадар, особено во високо специјализирана област како интервентната кардиологија, тоа отвора сериозни прашања за нејзината стратешка визија. Дали раководството ја гледа експертизата како ресурс што треба да се развива – или како фактор што треба да се контролира?Во управувањето со човечки капитал постои суштинска разлика меѓу администрација и лидерство. Администрацијата се фокусира на процедурата. Лидерството гледа подалеку, во иднината на институцијата. Кога формализмот станува поважен од визијата, институцијата почнува да губи. Не веднаш. Но постепено.
Во време кога здравствените установи се натпреваруваат за квалитетен кадар, краткорочниот управувачки пристап може да создаде демотивација, недоверба и одлив на експертиза. А тоа е цена што на крај ја плаќа системот и пациентите.
Меѓународната димензија на проблемот
Дополнително, постои и една тивка, но значајна димензија на овој случај – меѓународната. Кога странска реномирана институција или европска стручна асоцијација одлучува да додели грант на лекар од македонска јавна установа, тоа не е само личен успех. Тоа е признание за системот од кој тој лекар доаѓа. Доколку од самата институција се испраќаат сигнали на дистанцирање или оспорување, тогаш во прашање не е ставена само поединечната кариера, туку и институционалниот кредибилитет пред оние што ја доделиле довербата.Во меѓународниот професионален простор, ваквите пораки не поминуваат незабележано. Тие оставаат впечаток на внатрешна нестабилност и недостаток на усогласеност. А довербата во соработката со странски центри се гради внимателно и долгорочно. Државата не може да си дозволи да изгледа несериозно пред оние што ја препознаваат вредноста на нејзиниот кадар.
Поука и одговорност
Овој случај одамна ја надмина рамката на личен или интерен спор. Кога конфликт во јавна здравствена установа станува предмет на јавна дебата, тогаш тоа е прашање од поширок системски интерес.Здравството е област од витално значење. Управувањето со него не смее да биде препуштено на лични интерпретации, недоразбирања или затворени кругови на одлучување. Потребна е јасна институционална контрола, транспарентност и мерливи стандарди на одговорност.Менаџментот во здравството е професија што бара ширина, зрелост и способност да се препознаат и задржат вредностите. Кога постојат сериозни индикации за нарушени односи, опструкции или институционална нефункционалност, тогаш надлежните органи имаат обврска да постапат.
Затоа е неопходно министерот за здравство внимателно да го разгледа случајот и да утврди дали управувањето со установата е во согласност со принципите на професионалност, транспарентност и развој на кадар. Истовремено, со оглед дека станува збор за специјализации, едукација и академски развој, и министерот за образование и наука има легитимен интерес да обезбеди систем во кој научниот и професионалниот напредок нема да биде предмет на административни бариери.
Ова не е апел за заземање страна. Ова е апел за институционална проверка, заштита на јавниот интерес и воспоставување јасни правила што ќе важат за сите. Бидејќи кога системот не реагира навреме, конфликтите се продлабочуваат. А кога се продлабочуваат во здравството, цената ја плаќаат сите.
На крајот, прашањето не е дали некој може повторно да тужи или дали институцијата ќе се брани. Прашањето е каква држава сакаме да бидеме. Држава во која највисоката експертиза се троши во судници, или држава во која конфликтите се решаваат со зрелост, визија и одговорност? Судот може да пресуди, но не може да изгради доверба. Може да одреди отштета, но не може да создаде институционална култура. Ако секој професионален спор го претвораме во правна битка, тогаш губиме многу повеќе од една пресуда. Губиме време, углед и највредното што го имаме: знаењето. А здравството, повеќе од било која друга област, не смее да биде поле за исцрпување, туку простор за напредок.Затоа вистинското прашање не е кој ќе победи во спорот, туку дали системот ќе покаже дека знае да ги задржи и заштити своите вредните луѓе. Бидејќи држава што не ги препознава сопствените вредности, ризикува еден ден да остане без нив.
Ставовите искажани во „Колумни“ се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на „24инфо“. Одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.
